Plato – Parmenides

Parmenides
(Παρμενίδης)

Plato 

(Πλάτων, Plátōn, 428/427– 348/347 TCN)

Dẫn nhập của người biên tập bản tiếng Anh

Triết gia nổi tiếng Parmenides là nhân vật trung tâm của đàm thoại này. Ông, không phải Socrates, điều khiển cuộc thảo luận triết học – nếu Plato có một “người phát ngôn” ở đây, đó là Parmenides. Socrates được miêu tả như một nhà triết học trẻ đầy hứa hẹn và rất thông minh nhanh trí – ông hoàn toàn là một thiếu niên, mới chỉ bắt đầu sự chuyên nghiệp của mình trong ngành học này – là người cần suy nghĩ với cố gắng nhiều tích cực hơn và dài lâu hơn, trước khi ông sẽ có một sự nắm vững thoả đáng về bản chất của thực tại: Socrates này là một nhà siêu hình học vừa chớm nở, không phải là nhà tư tưởng thuần túy đạo đức của Apology và những đàm thoại Socrates khác.

Plato – Meno (3)

MENO 

(Μένων)

Plato 

(Πλάτων, Plátōn, 428/427– 348/347 TCN)

(tiếp theo ...)





Socrates: Nếu như tôi đã chế ngự bạn, Meno, và không chỉ mình bản thân tôi, chúng ta sẽ không tìm hiểu xem liệu đức hạnh có thể dạy được hay không, trước khi chúng ta tìm hiểu chính đức hạnh là gì đã. Nhưng vì ngay cả bạn không cố gắng để chế ngự chính mình, ngõ hầu bạn có thể có tự do, nhưng bạn cố gắng chế ngự tôi và làm như thế, tôi sẽ đồng ý với bạn – vì tôi có thể làm gì được? Như thế, xem dường, chúng ta phải thăm dò vào trong những phẩm chất của một gì đó vốn bản chất của nó chúng ta vẫn chưa biết. Tuy nhiên, vui lòng nới lỏng sự chế ngự của bạn một chút cho tôi, và đồng ý để tìm hiểu xem không biết nó có thể dạy được hay không, bằng phương tiện của một giả thuyết. Tôi muốn nói lối những nhà hình học thường thực hiện trong những điều tra của họ. Lấy thí dụ, nếu họ được hỏi không biết một diện tích cụ thể có thể vẽ được trong dạng của một tam giác nằm bên trong một hình tròn cho sẵn hay không, một trong số họ có thể nói: “Tôi vẫn chưa biết liệu diện tích đó có thuộc tính như thế không, nhưng tôi nghĩ, vì đã có, tôi có một giả thuyết, nó để dùng cho bài toán, cụ thể là thế này: Nếu diện tích đó là thuộc loại giống như khiến khi một người ứng dụng nó như một hình chữ nhật vào đường thẳng được cho sẵn trong vòng tròn, nó thì thiếu hụt bởi một hình tương tự như chính hình mà nó được ứng dụng, khi đó tôi nghĩ rằng một kết quả trong những kết quả tương ứng lựa chọn được, trong khi những kết quả trái lại khác, nếu nó là không thể cho điều này xảy ra được [1] . Như thế, bằng cách dùng giả thuyết này, tôi sẵn sàng để nói cho bạn biết kết quả là gì về phương diện để vẽ nó trong hình tròn – đó là, không biết điều đó là có thể, hay không có thể, làm được hay không.” [2] Vì vậy, chúng ta cũng hãy nói về đức hạnh, vì chúng ta không biết, hoặc nó hay những phẩm chất mà nó sở hữu là gì, và hãy để chúng ta điều tra xem không biết nó có thể dạy được hay không dạy được, bằng phương tiện của một giả thuyết, và nói điều này: Trong số những sự vật việc hiện hữu trong hồn người, đức hạnh thuộc về loại gì, rằng nó sẽ có thể dạy được hay không? Trước tiên, nếu nó là một loại khác hơn kiến thức, có phải nó có thể dạy dỗ được hay không, hay, như chúng ta đã vừa mới nói, nhớ lại được không? Hãy để nó là có không khác biệt với chúng ta dù chúng ta dùng thật ngữ nào: nó có thể dạy dỗ được không? Hay có phải điều là đơn giản với bất kỳ một ai rằng không thể dạy được người ta bất cứ gì ngoài kiến thức? – Tôi nghĩ vậy.

Plato – Meno (2)

MENO 

(Μένων)

Plato 

(Πλάτων, Plátōn, 428/427– 348/347 TCN)

(tiếp theo ...)

(81)

Meno: Có phải luận chứng đó, với ông xem dường không vững chắc, Socrates?

Socrates: Không, với tôi.

Meno: Ông có thể cho tôi biết tại sao?

Socrates: Tôi có thể, tôi đã nghe những người khôn ngoan, nam và nữ, nói về những truyền thuyết linh thiêng. . .

Meno: Họ đã nói gì?

Socrates: Những gì, tôi nghĩ rằng, vừa đúng thực và đẹp đẽ.

Meno: Đó là gì, và họ là ai?

Socrates: Những người nói đã là trong số những nhà tu, phái nam và phái nữ, những người có quan tâm với sự có được khả năng để cho một giải thích về những thực hành của họ [1]. Pindar cũng thế, nói về nó, và nhiều những người khác, trong số những nhà thơ đã nhận cảm hứng từ nguồn linh thiêng của chúng ta. Những gì họ nói là thế này; xem liệu bạn có nghĩ rằng họ nói sự thật hay không: Họ nói rằng hồn người thì bất tử; có khi nó đến một kết thúc, mà họ gọi chết, có khi nó được tái sinh, nhưng nó không bao giờ bị hủy diệt, và do đó một người phải sống đời của mình thật sùng tín đạo hạnh nhất đến như có thể được:

Plato – Meno

MENO

(Μένων)

Plato

(Πλάτων, Plátōn, 428/427– 348/347 TCN)

Dẫn nhập của người biên tập bản tiếng Anh

Meno thuộc một trong những gia đình quý tộc hàng đầu của vùng Thessaly, có truyền thống thân hữu với Athens và những quyền lợi của dân Athens. Ở đây, ông là một người trẻ tuổi, sắp sửa dấn mình vào vào một sự nghiệp quân sự và chính trị bất chấp đạo đức, dẫn đến một cái chết trẻ dưới tay của vua Persia. Với “đức hạnh” quý tộc của mình (những độc giả thời cổ của Plato hẳn biết điều đó cuối cùng sẽ đi đến những gì), Meno cộng thêm một sự ngưỡng mộ với những ý tưởng về đề tài ông đã học được từ nhà hùng biện Gorgias (người mà chúng ta hiểu thêm trong đàm thoại mang tên ông). Chúng ta không được nghe kể về những gì đã khiến Meno đến Athens. Người bảo trợ địa phương của gia đình ông là nhà chính trị dân chủ Anylus, một trong những người buộc tội Socrates trong phiên tòa xử triết gia này, và xem ra Meno rõ ràng là khách mời của Anytus. Bắt đầu đột ngột, không dẫn nhập, đàm thoại Meno không có những sửa soạn vào đầu cùng loại như chúng ta thấy trong những đàm thoại Socrates khác, và không bất kỳ loại bối cảnh nội dung nào được đem cho cuộc hội thoại này. Meno muốn biết lập trường của Socrates về câu hỏi đương thời đang được bàn luận nhiều, rằng không biết đức hạnh có thể dạy được hay không, hay không biết có phải nó đến có phần đúng hơn bằng thực hành, hay khác hơn, nó được thụ nhận từ dòng giống và bởi tư chất của một người, hoặc trong một vài cách nào khác hay không? Socrates và Meno theo đuổi câu hỏi đó, và câu trả lời mở đầu về đức hạnh thực sự là gì, đi thẳng đến sự kết luận không ngã ngũ, đặc tính của những đàm thoại Socrates. (Anytus tham dự ngắn ngủi vào cuộc trò chuyện. Ông bùng giận khi, để hỗ trợ cho những nghi ngờ của mình rằng không biết đức hạnh có thể dạy được hay không, Socrates chỉ ra thất bại của những nhà lãnh đạo Athens nổi tiếng trong sự truyền đạt đức hạnh của riêng họ với chính những con trai của họ; và Anytus đưa ra một đe dọa ngầm về những hậu quả có thể xảy ra cho Socrates với những đả kích “vu khống” như vậy).

Plato – Ion

ION

(Iων)

Plato 

(Πλάτων, Plátōn, 428/427– 348/347 TCN)

Dẫn nhập của người biên tập bản tiếng Anh

Một “rhapsode” là một người chuyên nghiệp đọc thơ của Homer, và của một số nhà thơ tên tuổi ban đầu khác của Greece. Ion người thành Ephesus (chúng ta không biết ông là một nhân vật lịch sử hay một sáng tạo của Plato), một rhapsode vừa thắng giải, tình cờ gặp Socrates ở Athens, Socrates bày tỏ sự ngưỡng mộ với nghề nghiệp của Ion, và hỏi rhapsode này về chuyên môn đó. Giữa hai người là một cuộc trò chuyện riêng tư, xem dường không có ai nào khác hiện diện (cũng như trong Euthyphro). Ion tự xưng không chỉ đọc tuyệt vời thơ của Homer (chuyên môn của ông) nhưng cũng nói đẹp đẽ về Homer theo tài hoa của riêng mình – trong sự diễn dịch và giải thích thơ Homer và những đặc sắc ưu việt của nó. Socrates quan tâm nhiều đến khía cạnh thứ hai này, hơn khía cạnh thứ nhất, của tài chuyên môn của Ion. Ông muốn biết Ion có nói về Homer “trên cơ sở của kiến thức hoặc sự tinh thông thành thạo” hay không: có phải Ion nắm vững một khối kiến thức nào đó, vốn ông đem dùng và diễn tả khi nói về Homer?