Mark Siderits – Đạo Phật như Triết học (09)

Đạo Phật như Triết học

Một Dẫn nhập

Mark Siderits

 

(←...tiếptheo)

 

CHƯƠNG CHÍN

 

Madhyamaka: Học thuyết về Không

 

Quan điểm rằng tất cả mọi sự vật việc đều trống rỗng, hay không có yếu tính, thì dứt khoát là của triết học Mahāyanā. Trong chương trước, chúng ta xem xét Yogācāra đã cố gắng để bảo vệ học thuyết này như thế nào, bằng trở lại, cho nó một diễn giải Duy Ý. Bây giờ là lúc để xem không biết học thuyết về Không [1] có thể được lập luận chính đáng về mặt triết học hay không, khi nó được tiếp nhận theo những nghĩa trực tiếp. Đây là những gì trường phái Madhyamaka tuyên bố. Trong chương này, chúng ta sẽ xem xét một số luận chứng then chốt của những nhà bình luận Madhyamaka cho phát biểu rằng tất cả những sự vật việc thì trống rỗng. [2] Chúng ta cũng sẽ xem xét một số phản đối chính với quan điểm của Madhyamaka. Và như mọi lần, chúng ta sẽ thăm dò những hệ quả theo hướng giải thoát của quan điểm chúng ta đang xem xét. Nhưng trước khi chúng ta làm một bất kỳ nào của việc này, chúng ta cần phải là rõ ràng về những khó khăn đối diện với bất cứ ai là người tiếp nhận học thuyết về Không với không phê phán về những gì từng được gán cho nó. Điều này sẽ khiến chúng ta có khả năng để giải quyết những cách thức khác nhau vốn có thể giải thích Madhyamaka, và tại sao một vài giải thích có thể là hợp lý tin cậy hơn những giải thích khác.

Graham Priest – Vượt cả Đúng lẫn Sai

Vượt cả Đúng lẫn Sai

(Beyond true and false)

Graham Priest [1]

Triết học Phật giáo thì đầy những mâu thuẫn. Bây giờ lôgích hiện đại đương học để thấy tại sao đó có thể là một điều hay.

Những triết gia phương Tây, trên toàn bộ, đã không nhìn tư tưởng Phật giáo với nhiều nhiệt tình. Như một đồng nghiệp đã từng nói với tôi: “Đó tất cả chỉ là thần bí”. Thái độ này, một phần, là do sự thiếu hiểu biết. Nhưng nó cũng là do sự không-thể-hiểu. Khi người học triết học phương Tây nhìn sang phương Đông, họ tìm thấy những điều họ không hiểu – không kể ít nhất, có sự kiện là những truyền thống châu Á có vẻ chấp nhận, và thậm chí xác nhận, những mâu thuẫn. Thế nên, chúng ta thấy nhà triết học vĩ đại Phật giáo thế kỷ thứ hai, Nagarjuna nói:

Bản thể của sự vật là không-bản-thể; không-bản-thể của chúng là bản thể của chúng. Vì chúng chỉ có một bản thể: không-bản-thể.

Một ghét cay ghét đắng với mâu thuẫn đã từng là giáo điều chính thống nêu cao ở phương Tây trong hơn 2.000 năm. Do đó, những phát biểu loại như của Nagarjuna theo thói quen đưa đến phản ứng bằng những cái nhìn của sự trống-rỗng không-thể-hiểu, hoặc tệ hơn. Như Avicenna [2] , cha đẻ của học thuyết Aristoteles thời Trung Cổ, đã tuyên bố:

Bất cứ ai phủ nhận luật không mâu thuẫn nên bị đánh và đem đốt, cho đến khi hắn thú nhận rằng bị-đánh là không giống như không bị-đánh, và bị đốt cháy là không giống như không bị đốt cháy.

Người ta có thể nghe được những tình cảm tương tự, được bày tỏ với sự tàn bạo tương đương, ngày nay trong phòng nghỉ dành cho giáo sư giảng khoa ở nhiều trường đại học. Tuy nhiên, những triết gia phương Tây dần dần và chậm rãi đang học để cao hơn, vượt khỏi giới hạn địa phương của họ. Và sự giúp đỡ đến từ một hướng bất ngờ nhất: lôgích toán học hiện đại, không từng là một ngành học có tiếng tăm từ khoan dung của nó với sự tối tăm.

Hãy bắt đầu bằng xoay ngược kim đồng hồ. Đó là India trong thế kỷ thứ năm trước Công nguyên, thời của Đức Phật lịch sử, và một nguyên tắc khá đặc biệt của lý luận dường như được sử dụng chung. Nguyên tắc này được gọi là catuskoti, có nghĩa là “bốn góc”. Nó khẳng định rằng có bốn khả năng liên quan đến bất kỳ mệnh đề nào: nó có thể là đúng (và chỉ đúng), sai (và chỉ sai), cả hai đều vừa đúng và sai, hoặc vừa không đúng cũng không sai [3].