Saturday, October 27, 2018

Harari – Huyền thoại về Tự do

Huyền thoại về Tự do
(The Myth of Freedom)
Yuval Noah Harari










Chính phủ và những tập đoàn sẽ sớm biết bạn giỏi hơn bạn biết chính mình. Lòng tin vào ý tưởng ‘ý chí tự do’ đã trở thành nguy hiểm.

Thursday, October 25, 2018

Seneca – Về sự ngắn ngủi của đời người


Về sự ngắn ngủi của đời người

De Brevitate Vitae
Lucius Annaeus Seneca (c. 4 TCN – 65)






1.
Lucius Annaeus Seneca (4 TCN – 65), chính khách, triết gia, luật gia, học giả và tác giả, sinh quán ở Corduba (Spain) nhưng trưởng thành và được giáo dục – về tu từ học và triết học – ở Rome. Cha ông là Lucius, hay Marcus Annaeus Seneca (Seneca the Elder – Seneca Trưởng lão), học giả, nhà tu từ học nổi tiếng; anh ông là Lucius Junius Gallio Annaeanus, và cháu ông là nhà thơ Lucan. Seneca đã có một sự nghiệp chính trị rất thành công và nhiều thăng trầm bi kịch. Ngay cả một liệt kê những biến cố (và không đầy đủ) trong đời ông cho thấy Seneca có nhiều cơ hội để suy ngẫm về những tình cảm cuồng nhiệt, những nguy cơ của tham vọng, và cách thức trong đó đời sống của chính trường khác với đời sống của theo đuổi triết học. Vốn là những chủ đề trong những tác phẩm của ông. Ông bị buộc tội ngoại tình với em gái của Hoàng đế Caligula và do đó bị đày tới đảo Corsica trong năm 41; đã từng là "gia sư" của Nero khi ông hoàng này còn là một thiếu niên, ông là một trong những cố vấn của Nero sau khi Nero lên ngôi hoàng đế Rome năm 54; Seneca tiếp tục vai trò cố vấn trong thời gian ngày càng trở nên khó khăn cho bất cứ ai gần Nero, mặc dù ông yêu cầu được cho phép về hưu; Seneca đã bị buộc tội đồng lõa trong âm mưu của Pison để giết Nero, và buộc phải tự tử năm 65. Gần giống như Socrates, Seneca đã tự cắt mạch máu, ở cổ tay, rồi ở chân sau đầu gối, trong bồn nước nóng để chấm dứt đời mình.

Tuesday, September 25, 2018

Mark Siderits – Đạo Phật như Triết học (02)


Đạo Phật như Triết học
Một Dẫn nhập
Mark Siderits








CHƯƠNG HAI
Đạo Phật ban đầu: Những Giảng dạy Cơ bản

Trong chương này, chúng ta sẽ thăm dò những giảng dạy cơ bản của đạo Phật thời đầu, những giảng dạy của đức Phật và những học trò trực tiếp của ngài. Điều này sẽ dùng để giới thiệu một tập hợp gồm những nguyên lý vốn tất cả những triết gia đạo Phật đều chấp nhận. Trong những chương sau chúng ta sẽ xem xét những triết gia đạo Phật khác nhau đã khai triển thế nào những giảng dạy cốt lõi này trong những phương cách khác biệt. Nhưng trước khi chúng ta nắm được những ý tưởng cơ bản đó vốn chung cho tất cả những trường phái đạo Phật, có thể là ích lợi để nói một vài lời về cuộc đời đức Phật.

Friday, September 21, 2018

Mark Siderits – Đạo Phật như Triết học (01)

Đạo Phật như Triết học
Một Dẫn nhập

Mark Siderits









Đạo Phật như Triết học

Nội dung


Lời nói đầu
Chữ tắt và những nguồn dịch thuật

Saturday, August 25, 2018

Gombrich – Nguồn gốc và Ý nghĩa của những Ý tưởng của đức Phật (12)



Nguồn gốc và Ý nghĩa của những Ý tưởng của đức Phật
(What the Buddha Thought)
Richard Gombrich












Chương 11
Lập trường Thực dụng và Phong thái Trí thức của đức Phật

Đức Phật đã là một người Thực dụng – đến Mức độ nào và trong Chiều hướng nào?

Lập đi lập lại nhiều lần, đức Phật đã nhấn mạnh rằng mục đích của ngài như một người thày dạy học là hoàn toàn thực tiễn [1]. Những người theo ngài đã đi đến hiểu ngài như vị thày thuốc vĩ đại; Dhamma đã là thuốc chữa bệnh ngài đã kê toa, Sańgha là những y tá, họ có sứ mệnh quản lý toa thuốc đó. Mặc dù không có chứng cớ kinh điển cho diễn giải này, những học giả ngày nay đã lập luận vững chắc rằng sự hình thành của Bốn Chân lý Cao quí đã đi theo đặc ngữ diễn đạt y học của thời đại: trước tiên chẩn đoán căn bệnh, tiếp đến thiết lập nguồn gốc hay nguyên nhân của nó, sau đó đưa ra một phương thuốc trị bệnh tương ứng nói rõ sẽ gồm những gì, và cuối cùng quy định cách điều trị để khỏi bệnh. Đức Phật đã tự nói về mình như người y sĩ giải phẫu, người mổ vết thương lấy bỏ mũi tên tham ái [2]

Wednesday, August 15, 2018

Gombrich – Nguồn gốc và Ý nghĩa của những Ý tưởng của đức Phật (11)

Nguồn gốc và Ý nghĩa của những Ý tưởng của đức Phật
(What the Buddha Thought)
Richard Gombrich










Chương 10
Nhận biết; Ngôn ngữ; Nirvāṇa

Chúng ta đã thấy trong Chương 5 rằng truyền thống Veda đã pha trộn (theo cái nhìn từ xa của chúng ta: đã lẫn lộn) bản thể luận, câu hỏi về những gì là-có, với tri thức luận, câu hỏi về những gì chúng ta có thể biết, và biết thế nào. Chúng ta cũng đã thấy ở đó và trong chương 8 rằng đức Phật đã biện luận chống lại việc nêu lên một thể loại của sự ‘là-có’ và đã hoàn toàn thế vào chỗ của câu hỏi ‘cái gì là-có?’ với câu hỏi ‘chúng ta có thể kinh nghiệm gì?’

Tuesday, July 31, 2018

Gombrich – Nguồn gốc và Ý nghĩa của những Ý tưởng của đức Phật (10)


Nguồn gốc và Ý nghĩa của những Ý tưởng của đức Phật
(What the Buddha Thought)
Richard Gombrich









Nhân quả và Tiến trình không-Ngẫu nhiên

Trong những ý tưởng của đức Phật, ý tưởng nào khiến ngài nổi tiếng nhất trong đông đảo những người theo ngài ở India thời cổ? Thuyết karma có thể đã không được những người theo đạo Phật sau này hiểu là sự đóng góp đặc biệt của đức Phật, vì nó đã sớm trở nên có một ảnh hưởng rất rộng rãi vào những truyền thống tôn giáo khác của India. Đúng, ngài cũng đã được gắn buộc với sự giảng dạy thuyết anattā, nhưng đó đã là một nhãn hiệu; nội dung ý tưởng chính xác có lẽ chỉ một số ít đã hiểu. Tuy nhiên, nếu chúng ta tìm ý tưởng đã đem lại định nghĩa phổ thông cho chính những người đạo Phật, câu hỏi của tôi có một trả lời rõ ràng. Những cơ chế của đạo Phật ở India thời cổ đã cung cấp cho những người đi hành hương và những tín đồ thuần thành khác với hàng ngàn và hàng ngàn những phiến đất nung nhỏ, hầu hết chúng đều khắc cùng những từ. Những từ đó, với một biến thể ngữ âm nhỏ, đã là ye ddhammā hetu-pabhavā: ‘những dharmas vốn nảy sinh từ những nguyên nhân’. Chúng có nguồn từ những từ đầu tiên của một bài kệ ngắn:

Saturday, July 21, 2018

Jacques Prévert – Barbara

Barbara
Jacques Prévert (1900 - 1977)







Nhớ không em, Barbara
Mưa đang không ngớt xuống Brest ngày hôm đó
Và em vừa bước vừa mỉm cười
Tươi vui rạng rỡ mừng xối sả
Dưới mưa
Nhớ không em Barbara
Đang mưa xuống Brest không ngớt

Sunday, July 15, 2018

Gombrich – Nguồn gốc và Ý nghĩa của những Ý tưởng của đức Phật (09)

Nguồn gốc và Ý nghĩa của những Ý tưởng của đức Phật
(What the Buddha Thought)
Richard Gombrich

(←...tiếptheo)







Chương 8

Tất cả đều đang cháy: Tính chất Trung tâm của Lửa trong Tư tưởng của đức Phật


Chương này là về đức Phật đã đáp ứng thế nào với những ý tưởng và những thực hành liên quan đến lửa trong Veda, và sự chú trọng này có thể đã dẫn ngài đến những gì có lẽ là ý tưởng triết học quan trọng nhất của ngài như thế nào, sự thay thế của những tiến trình không ngẫu nhiên cho những đối tượng. Nó sẽ đem cho nhiều thí dụ hơn về đức Phật đã dùng lại những thuật ngữ của những brahmin như thế nào, sau khi xoay chúng theo những mục đích của riêng ngài.

Tuesday, June 26, 2018

Gombrich – Nguồn gốc và Ý nghĩa của những Ý tưởng của đức Phật (08)

Nguồn gốc và Ý nghĩa của những Ý tưởng của đức Phật
(What the Buddha Thought)
Richard Gombrich








Chương 7
Thẩm định Chứng cớ

Không là một môn học thực sự



Đáng tiếc, ngày nay những sinh viên được dạy rằng khi họ bắt tay vào nghiên cứu, họ trước tiên phải học phương pháp học, và rằng khi viết nghiên cứu đó xuống, họ nên bắt đầu bằng giải thích phương pháp học của họ. Thậm chí tệ hơn, họ thường được đưa đến tin tưởng rằng có một môn học như ‘phương pháp học’. Điều này cần được tháo gỡ.

Friday, June 1, 2018

Harari – 21 Bài học cho Thế kỷ 21


21 Bài học cho Thế kỷ 21
(21 Lessons for the 21st Century)
Yuval Noah Harari










Lời giới thiệu của chính tác giả:


Trong một thế giới chìm đắm dưới những thông tin mù mờ và không can hệ, sự rõ ràng trắng đen là sức mạnh. Kiểm duyệt hoạt động không bằng ngăn cấm giòng chảy của thông tin, nhưng bằng làm người ta ngập lụt với ‘tin giả’ vốn là những tuyên truyền và những đánh lạc hướng . 21 Bài học cho Thế kỷ 21 nhanh chóng vượt thẳng qua những vùng nước đục bùn này và đối mặt với một số câu hỏi khẩn cấp nhất trong agenda toàn cầu ngày nay.

Gombrich – Nguồn gốc và Ý nghĩa của những Ý tưởng của đức Phật (07)


Nguồn gốc và Ý nghĩa của những Ý tưởng của đức Phật
(What the Buddha Thought)
Richard Gombrich

(←...tiếptheo)





Chương 6

Những Giá trị Tích cực của đức Phật: Thương Yêu và Từ Bi

Đây là một chương có tham vọng, vì trong nó tôi muốn minh hoạ cùng một lúc nhiều những kích thước khác nhau của tư tưởng và giảng dạy của đức Phật; một trong số chúng tôi xem như quan trọng trung tâm. Trong chương tiếp, tôi sẽ bắt đầu phương pháp của tôi, và trên hết, sự minh định của tôi về tuyên bố rằng bằng chứng ủng hộ sự chúng ta hoàn trả những ý tưởng này về đức Phật, cá nhân duy nhất. Như tôi đã viết, bằng chứng của cái bánh pudding thì trong việc ăn cái bánh đó, và tôi tin rằng trường hợp của tôi sẽ mang theo sự xác quyết, nếu tôi có thể chứng tỏ phương pháp của tôi đem cho những kết quả như thế nào.

Wednesday, May 30, 2018

Plato – Republic (13)

Plato
The Republic 
(Πλάτων - Πολιτεία)

(tiếp theo)




QUYỂN 10

Thảo luận xong luận chứng chính của Republic. Socrates bây giờ trong tư thế để tiếp tục bàn luận về loại thơ nào nói về con người được cho phép (viết và đọc) trong Kallipolis – vốn đã phải tạm hoãn trong Quyển 3 (392a-c). Với sự quan trọng Socrates gán cho huấn luyện về âm nhạc, thơ ca và thể dục (424b-425a), và sự quan trọng của Homer và Hesiod trong nền giáo dục của Hellas, chủ đề này đi đến tự nhiên, không phải để đi đến một cao điểm căng thẳng kịch tính cho đàm thoại. Đúng hơn, trong thời đó, giáo dục mới dựa trên triết học của Socrates phải đối mặt với một giáo dục truyền thống dựa trên thơ ca. Trung tâm thảo luận này là một giải thích mới về mimesis – hay sự-bắt chước – dựa trên những lý thuyết siêu hình đã giới thiệu trong Quyển 5 đến Quyển 7. Ở đầu quyển 3, bắt chước là một gì đó do một người thực hiện bằng cách thủ vai, đóng giả vào thành một nhân vật trong một bài thơ (394d ff.) Bây giờ, bắt chước là chính một bài thơ hay một bức tranh làm một gì tương tự như thế đó.

Sunday, May 27, 2018

Plato – Republic (12)

Plato
The Republic 

(Πλάτων - Πολιτεία)


Quyển 8 chấm dứt với sự mô tả thể chế độc tài. Quyển 9 bắt đầu với một mô tả dài và xuất sắc về chính con người độc tài, đặc biệt với quan điểm hiện thực và cái nhìn tâm lý sâu sắc. Mô tả xong, Socrates sẵn sàng để trả lời những thách thức Glaucon đã nêu ở quyển 2.

Tóm tắt: [571a-580a]

Dưới sự độc đoán của tình yêu nhục cảm, ông đã vĩnh viễn trở thành trong khi tỉnh táo những gì ông thường trở thành đôi khi trong khi ngủ.

Thursday, May 24, 2018

Gombrich – Nguồn gốc và Ý nghĩa của những Ý tưởng của đức Phật (06)

Nguồn gốc và Ý nghĩa của những Ý tưởng của đức Phật
(What the Buddha Thought)
Richard Gombrich

(←...tiếptheo)







Chương 5
Đức Phật nói ‘Vô Ngã’ đã có nghĩa gì?


Những dẫn nhập vào tư tưởng của đức Phật thường bắt đầu bằng việc làm nổi bật hai trong số những ý tưởng của ngài: Khổ Đế, rằng ‘mọi sự vật việc đều đau khổ’ [1]; và sự giảng dạy về Không Hồn (tồn tại vĩnh cửu), hay Vô Ngã. Cho đến giờ, tôi đã dành chỉ một vài câu ngắn về những ý tưởng đó trong chương Dẫn nhập. Ở đó, tôi đã cho thấy rằng theo quan điểm của tôi, chìa khoá để mở những cánh cửa tư tưởng của đức Phật là học thuyết về Nghiệp và ý tưởng rằng tất cả chúng ta đều chịu trách nhiệm về chính chúng ta – một ý tưởng vốn có một phương diện siêu hình, nhưng trên hết, nó là một nguyên lý đạo đức.

Sunday, May 20, 2018

Tụng ca Sáng Tạo – Nasadiya Sukta

Tụng ca Sáng Tạo 
Nasadiya Sukta (the Hymn of Creation)











Nasadiya Sukta 

1.
Một trong những bài tụng ca đươc nhắc đến nhiều nhất trong Rig Veda là  Nasadiya Sukta và cũng được gọi là Tụng ca Sáng Tạo (the Creation Hymn). Từ ‘Nasadiya’ có gốc từ ‘ná ásat’  nghĩa ‘không phải cái không-là-có’ (not the nonexistent) [1]Nasadiya Sukta là tụng ca thứ 129 của sách (Mandala) thứ 10, trong tập Rig Veda (10:129). 
Thường được xem như một trong những bản văn viết về sau trong Veda, có lẽ được viết vào khoảng thế kỷ 9, TCN. Như tất cả những bản văn trong Veda, chúng đều đã được lưu truyền bằng tụng đọc từ rất lâu, đến nghìn năm, trước khi được chép thành văn tự, Như thế, Nasadiya Sukta có lẽ là bản văn được biết (còn giữ được) đầu tiên của nhân loại nói về vũ trụ và sự khởi thuỷ của thế giới.

Wednesday, May 16, 2018

Gombrich – Nguồn gốc và Ý nghĩa của những Ý tưởng của đức Phật (05)

Nguồn gốc và Ý nghĩa của những Ý tưởng của đức Phật
(What the Buddha Thought)
Richard Gombrich

(←...tiếptheo)







Chương 4
Những Có-từ-trước trong đạo Jain

Mặc dù tôi đã đề cập đến ảnh hưởng của đạo Jain [1] với đức Phật trong Lịch sử Xã hội của tôi, do thiếu cả thời gian lẫn không gian, tôi đã nói quá ít về nó ở đó. Đó quả thực là lối thoát dễ dàng, thậm chí thận trọng. Bằng chứng của chúng ta cho thời kỳ đầu của đạo Jain thì ít ỏi đến cùng quẫn và rất khó để đánh giá. Điều được biết nhiều và được khẳng định chắc chắn rằng đức Phật và Mahāvira [2], người đôi khi được coi là vị sáng lập đạo Jain, đã sống trong cùng một thị trấn, Rājagrha, nay là Rajgir trong tiểu bang Bihar của India, và đã xấp xỉ là những người cùng thời: Mahāvira ít tuổi hơn đức Phật nhưng đã chết sớm, trước đức Phật, điều đó hầu như khó ngạc nhiên sau khi được biết sự khổ hạnh khắc nghiệt cùng cực của vị này. Một số những tương đồng rộng rãi giữa đạo Phật và đạo Jain rất nổi bật gây chú ý nhiều khiến những nhà học-India đầu tiên khi khám phá được đạo Jain đã lầm tưởng nó là một nhánh của đạo Phật.[3]

Tuesday, May 8, 2018

Gombrich – Nguồn gốc và Ý nghĩa của những Ý tưởng của đức Phật (04)

Nguồn gốc và Ý nghĩa của những Ý tưởng của đức Phật
(What the Buddha Thought)
Richard Gombrich

(←...tiếptheo)





Vĩ mô và vi mô


Tư tưởng brahmin suy đoán [1] từ lâu đã từng nhìn nhận ức thuyết nền tảng rằng có một tương ứng theo hệ thống giữa cá thể con người và toàn thể những gì có trong thế thế giới, vũ trụ. Ý tưởng này cũng đã được tìm thấy ở những nơi khác trên thế giới, và nó là thông lệ để đề cập đến con người như là mô hình cực nhỏ, tức là, hệ thống có xếp đặt trật tự trong một quy mô nhỏ, và thế giới như là mô hình cực lớn, tức là, cùng hệ thống có xếp đặt trật tự trên trong quy mô lớn.