Sunday, December 16, 2018

Rovelli – Bảy Bài Giảng Ngắn Về Vật Lý (06)

Bảy Bài Giảng Ngắn Về Vật Lý 
Carlo Rovelli
(Seven Brief Lessons on Physics)
(←... tiếp theo)






ĐỂ ĐÓNG LẠI
Về Bản thân Chúng ta


Sau khi đã theo đi đến đây, từ cấu trúc của không gian sâu thẳm đến những mép lề [1] mờ mịt của cosmos được biết, trước khi đóng lại loạt bài giảng này, tôi muốn quay về đề tài là chính chúng ta.

Wednesday, December 12, 2018

Rovelli – Bảy Bài Giảng Ngắn Về Vật Lý (05)

Bảy Bài Giảng Ngắn Về Vật Lý
Carlo Rovelli

(Seven Brief Lessons on Physics)





BÀI GIẢNG THỨ SÁU
Xác Suất, Thời Gian Và Nhiệt Của Hố Đen

Cùng với những lý thuyết chính tôi đã bàn luận và mô tả về những thành phần cấu tạo cơ bản của thế giới, có một thành trì lớn khác của vật lý, vốn nó thì có phần nào khác biệt với những hào lũy khác. Một câu hỏi duy nhất đã có nguyên nhân bất ngờ từ nó: ‘Nhiệt là gì?’

Sunday, December 9, 2018

Rovelli – Bảy Bài Giảng Ngắn Về Vật Lý (04)

Bảy Bài Giảng Ngắn Về Vật Lý
Carlo Rovelli
(Seven Brief Lessons on Physics)
(←... tiếp theo)






BÀI GIẢNG THỨ NĂM
Những hạt Không gian


Mặc dù có một số những không rõ ràng, những không hài lòng và những câu hỏi không trả lời được, vật lý tôi đã phác thảo đem cho một mô tả tốt hơn về thế giới so những gì chúng ta từng có trong quá khứ. Như thế, chúng ta tất nên lấy làm hết sức vừa lòng. Nhưng chúng ta thì không!

Friday, December 7, 2018

Rovelli – Bảy Bài Giảng Ngắn Về Vật Lý (03)

Bảy Bài Giảng Ngắn Về Vật Lý
Carlo Rovelli

(Seven Brief Lessons on Physics)



BÀI GIẢNG THỨ BA
Kiến trúc của Cosmos

Trong nửa đầu thế kỷ XX, Einstein đã mô tả những cách thức hoạt động của không gian và thời gian, trong khi Niels Bohr và những học trò trẻ tuổi của ông đã chụp bắt trong những phương trình được bản chất quantum lạ lùng của vật chất. Trong nửa sau của thế kỷ, những nhà vật lý đã xây dựng dựa trên những nền tảng này, sau khi áp dụng hai lý thuyết mới vào những lĩnh vực lớn rộng khác nhau của Tự nhiên: từ cấu trúc macro của vũ trụ đến cấu trúc micro của những particle cơ bản. Tôi nói về cấu trúc trước trong bài này và cấu trúc sau trong bài tiếp.

Tuesday, December 4, 2018

Rovelli – Bảy Bài Giảng Ngắn Về Vật Lý (02)

Bảy Bài Giảng Ngắn Về Vật Lý
Carlo Rovelli

(Seven Brief Lessons on Physics)








BÀI GIẢNG THỨ HAI
Quanta

Hai cột trụ của vật lý thế kỷ 20 – thuyết tương đối tổng quát, đã nói về nó trong bài giảng thứ nhất và cơ học quantum, vốn tôi đang nói về nó ở đây – chúng không thể nào khác nhau được hơn nữa. Cả hai lý thuyết đều dạy chúng ta rằng cấu trúc đúng thực của tự nhiên, nếu so với như nó hiện bên ngoài, thì tinh tế hơn nhiều. Nhưng thuyết tương đối tổng quát là một khối ngọc nén: được nghĩ ra từ não thức duy nhất, của Albert Einstein, nó là một viễn kiến đơn giản và mạch lạc về lực hấp dẫn, không gian và thời gian. Cơ học quantum, hay ‘thuyết quantum’, mặt khác, đã dành được sự thành công thực nghiệm không gì sánh bằng và đã dẫn đến những ứng dụng làm thay đổi đời sống hàng ngày của chúng ta (cômputơ mà tôi dùng để viết, thí dụ); thế nhưng sau hơn một thế kỷ nó ra đời, nó vẫn còn phủ kín trong sự bí ẩn và không thể thấu hiểu hoàn toàn được. [1]

Monday, December 3, 2018

Rovelli – Bảy Bài Giảng Ngắn Về Vật Lý (01)

Bảy Bài Giảng Ngắn Về Vật Lý
Carlo Rovelli
(Seven Brief Lessons on Physics)












Lời nói đầu

Những bài giảng này được viết cho người biết ít hay không biết gì về khoa học mới thời nay. Cùng nhau, chúng đem cho một cái nhìn nhanh từ trên cao về những mặt lạ lùng thú vị nhất của cuộc cách mạng vĩ đại đã xảy ra trong Vật lý ở thế kỷ XX, và những câu hỏi và những bí ẩn cuộc cách mạng này đã mở ra. Bởi khoa học cho chúng ta thấy cách để hiểu thế giới tốt hơn, nó cũng hé lộ cho chúng ta về chỉ những gì vẫn chưa biết thì bao la đến mức nào. 

Sunday, November 25, 2018

Harari – Chăn Nuôi Công Nghiệp Là Một Trong Những Tội Ác Khốc Hại Nhất Lịch Sử



Chăn Nuôi Công Nghiệp Là Một Trong Những Tội Ác Tàn Khốc Nhất Lịch Sử

Yuval Noah Harari



Số phận của những thú vật nuôi công nghiệp là một trong những vấn đề đạo đức thúc bách nhất trong thời chúng ta. Hàng chục tỷ sinh linh, mỗi với những giác quan và những cảm xúc phức tạp, sống và chết trên dây chuyền sản xuất.

Saturday, November 24, 2018

Harari – Có Phải Chúng Ta Đã Hạnh Phúc Hơn Trong Thời Đồ Đá?



Có Phải Chúng Ta Đã Hạnh Phúc Hơn Trong Thời Đồ Đá?
Yuval Noah Harari








Cuộc sống hiện nay có khiến chúng ta hạnh phúc không? Chúng ta đã thành tựu được nhiều nhưng chúng ta cũng đã thiệt mất rất nhiều. Có phải con người đã thích hợp hơn với một đời sống của kiếm ăn bằng săn bắn hái lượm?


Saturday, October 27, 2018

Harari – Huyền thoại về Tự do

Huyền thoại về Tự do
(The Myth of Freedom)
Yuval Noah Harari










Chính phủ và những tập đoàn sẽ sớm biết bạn giỏi hơn bạn biết chính mình. Lòng tin vào ý tưởng ‘ý chí tự do’ đã trở thành nguy hiểm.

Thursday, October 25, 2018

Seneca – Về sự ngắn ngủi của đời người


Về sự ngắn ngủi của đời người

De Brevitate Vitae
Lucius Annaeus Seneca (c. 4 TCN – 65)






1.
Lucius Annaeus Seneca (4 TCN – 65), chính khách, triết gia, luật gia, học giả và tác giả, sinh quán ở Corduba (Spain) nhưng trưởng thành và được giáo dục – về tu từ học và triết học – ở Rome. Cha ông là Lucius, hay Marcus Annaeus Seneca (Seneca the Elder – Seneca Trưởng lão), học giả, nhà tu từ học nổi tiếng; anh ông là Lucius Junius Gallio Annaeanus, và cháu ông là nhà thơ Lucan. Seneca đã có một sự nghiệp chính trị rất thành công và nhiều thăng trầm bi kịch. Ngay cả một liệt kê những biến cố (và không đầy đủ) trong đời ông cho thấy Seneca có nhiều cơ hội để suy ngẫm về những tình cảm cuồng nhiệt, những nguy cơ của tham vọng, và cách thức trong đó đời sống của chính trường khác với đời sống của theo đuổi triết học. Vốn là những chủ đề trong những tác phẩm của ông. Ông bị buộc tội ngoại tình với em gái của Hoàng đế Caligula và do đó bị đày tới đảo Corsica trong năm 41; đã từng là "gia sư" của Nero khi ông hoàng này còn là một thiếu niên, ông là một trong những cố vấn của Nero sau khi Nero lên ngôi hoàng đế Rome năm 54; Seneca tiếp tục vai trò cố vấn trong thời gian ngày càng trở nên khó khăn cho bất cứ ai gần Nero, mặc dù ông yêu cầu được cho phép về hưu; Seneca đã bị buộc tội đồng lõa trong âm mưu của Pison để giết Nero, và buộc phải tự tử năm 65. Gần giống như Socrates, Seneca đã tự cắt mạch máu, ở cổ tay, rồi ở chân sau đầu gối, trong bồn nước nóng để chấm dứt đời mình.

Tuesday, September 25, 2018

Mark Siderits – Đạo Phật như Triết học (02)


Đạo Phật như Triết học
Một Dẫn nhập
Mark Siderits








CHƯƠNG HAI
Đạo Phật ban đầu: Những Giảng dạy Cơ bản

Trong chương này, chúng ta sẽ thăm dò những giảng dạy cơ bản của đạo Phật thời đầu, những giảng dạy của đức Phật và những học trò trực tiếp của ngài. Điều này sẽ dùng để giới thiệu một tập hợp gồm những nguyên lý vốn tất cả những triết gia đạo Phật đều chấp nhận. Trong những chương sau chúng ta sẽ xem xét những triết gia đạo Phật khác nhau đã khai triển thế nào những giảng dạy cốt lõi này trong những phương cách khác biệt. Nhưng trước khi chúng ta nắm được những ý tưởng cơ bản đó vốn chung cho tất cả những trường phái đạo Phật, có thể là ích lợi để nói một vài lời về cuộc đời đức Phật.

Friday, September 21, 2018

Mark Siderits – Đạo Phật như Triết học (01)

Đạo Phật như Triết học
Một Dẫn nhập

Mark Siderits









Đạo Phật như Triết học

Nội dung


Lời nói đầu
Chữ tắt và những nguồn dịch thuật

Saturday, August 25, 2018

Gombrich – Nguồn gốc và Ý nghĩa của những Ý tưởng của đức Phật (12)



Nguồn gốc và Ý nghĩa của những Ý tưởng của đức Phật
(What the Buddha Thought)
Richard Gombrich












Chương 11
Lập trường Thực dụng và Phong thái Trí thức của đức Phật

Đức Phật đã là một người Thực dụng – đến Mức độ nào và trong Chiều hướng nào?

Lập đi lập lại nhiều lần, đức Phật đã nhấn mạnh rằng mục đích của ngài như một người thày dạy học là hoàn toàn thực tiễn [1]. Những người theo ngài đã đi đến hiểu ngài như vị thày thuốc vĩ đại; Dhamma đã là thuốc chữa bệnh ngài đã kê toa, Sańgha là những y tá, họ có sứ mệnh quản lý toa thuốc đó. Mặc dù không có chứng cớ kinh điển cho diễn giải này, những học giả ngày nay đã lập luận vững chắc rằng sự hình thành của Bốn Chân lý Cao quí đã đi theo đặc ngữ diễn đạt y học của thời đại: trước tiên chẩn đoán căn bệnh, tiếp đến thiết lập nguồn gốc hay nguyên nhân của nó, sau đó đưa ra một phương thuốc trị bệnh tương ứng nói rõ sẽ gồm những gì, và cuối cùng quy định cách điều trị để khỏi bệnh. Đức Phật đã tự nói về mình như người y sĩ giải phẫu, người mổ vết thương lấy bỏ mũi tên tham ái [2]

Wednesday, August 15, 2018

Gombrich – Nguồn gốc và Ý nghĩa của những Ý tưởng của đức Phật (11)

Nguồn gốc và Ý nghĩa của những Ý tưởng của đức Phật
(What the Buddha Thought)
Richard Gombrich










Chương 10
Nhận biết; Ngôn ngữ; Nirvāṇa

Chúng ta đã thấy trong Chương 5 rằng truyền thống Veda đã pha trộn (theo cái nhìn từ xa của chúng ta: đã lẫn lộn) bản thể luận, câu hỏi về những gì là-có, với tri thức luận, câu hỏi về những gì chúng ta có thể biết, và biết thế nào. Chúng ta cũng đã thấy ở đó và trong chương 8 rằng đức Phật đã biện luận chống lại việc nêu lên một thể loại của sự ‘là-có’ và đã hoàn toàn thế vào chỗ của câu hỏi ‘cái gì là-có?’ với câu hỏi ‘chúng ta có thể kinh nghiệm gì?’

Tuesday, July 31, 2018

Gombrich – Nguồn gốc và Ý nghĩa của những Ý tưởng của đức Phật (10)


Nguồn gốc và Ý nghĩa của những Ý tưởng của đức Phật
(What the Buddha Thought)
Richard Gombrich









Nhân quả và Tiến trình không-Ngẫu nhiên

Trong những ý tưởng của đức Phật, ý tưởng nào khiến ngài nổi tiếng nhất trong đông đảo những người theo ngài ở India thời cổ? Thuyết karma có thể đã không được những người theo đạo Phật sau này hiểu là sự đóng góp đặc biệt của đức Phật, vì nó đã sớm trở nên có một ảnh hưởng rất rộng rãi vào những truyền thống tôn giáo khác của India. Đúng, ngài cũng đã được gắn buộc với sự giảng dạy thuyết anattā, nhưng đó đã là một nhãn hiệu; nội dung ý tưởng chính xác có lẽ chỉ một số ít đã hiểu. Tuy nhiên, nếu chúng ta tìm ý tưởng đã đem lại định nghĩa phổ thông cho chính những người đạo Phật, câu hỏi của tôi có một trả lời rõ ràng. Những cơ chế của đạo Phật ở India thời cổ đã cung cấp cho những người đi hành hương và những tín đồ thuần thành khác với hàng ngàn và hàng ngàn những phiến đất nung nhỏ, hầu hết chúng đều khắc cùng những từ. Những từ đó, với một biến thể ngữ âm nhỏ, đã là ye ddhammā hetu-pabhavā: ‘những dharmas vốn nảy sinh từ những nguyên nhân’. Chúng có nguồn từ những từ đầu tiên của một bài kệ ngắn:

Saturday, July 21, 2018

Jacques Prévert – Barbara

Barbara
Jacques Prévert (1900 - 1977)







Nhớ không em, Barbara
Mưa đang không ngớt xuống Brest ngày hôm đó
Và em vừa bước vừa mỉm cười
Tươi vui rạng rỡ mừng xối sả
Dưới mưa
Nhớ không em Barbara
Đang mưa xuống Brest không ngớt

Sunday, July 15, 2018

Gombrich – Nguồn gốc và Ý nghĩa của những Ý tưởng của đức Phật (09)

Nguồn gốc và Ý nghĩa của những Ý tưởng của đức Phật
(What the Buddha Thought)
Richard Gombrich

(←...tiếptheo)







Chương 8

Tất cả đều đang cháy: Tính chất Trung tâm của Lửa trong Tư tưởng của đức Phật


Chương này là về đức Phật đã đáp ứng thế nào với những ý tưởng và những thực hành liên quan đến lửa trong Veda, và sự chú trọng này có thể đã dẫn ngài đến những gì có lẽ là ý tưởng triết học quan trọng nhất của ngài như thế nào, sự thay thế của những tiến trình không ngẫu nhiên cho những đối tượng. Nó sẽ đem cho nhiều thí dụ hơn về đức Phật đã dùng lại những thuật ngữ của những brahmin như thế nào, sau khi xoay chúng theo những mục đích của riêng ngài.

Tuesday, June 26, 2018

Gombrich – Nguồn gốc và Ý nghĩa của những Ý tưởng của đức Phật (08)

Nguồn gốc và Ý nghĩa của những Ý tưởng của đức Phật
(What the Buddha Thought)
Richard Gombrich








Chương 7
Thẩm định Chứng cớ

Không là một môn học thực sự



Đáng tiếc, ngày nay những sinh viên được dạy rằng khi họ bắt tay vào nghiên cứu, họ trước tiên phải học phương pháp học, và rằng khi viết nghiên cứu đó xuống, họ nên bắt đầu bằng giải thích phương pháp học của họ. Thậm chí tệ hơn, họ thường được đưa đến tin tưởng rằng có một môn học như ‘phương pháp học’. Điều này cần được tháo gỡ.

Friday, June 1, 2018

Harari – 21 Bài học cho Thế kỷ 21


21 Bài học cho Thế kỷ 21
(21 Lessons for the 21st Century)

Yuval Noah Harari



Lời giới thiệu của chính tác giả:


Trong một thế giới chìm đắm dưới những thông tin mù mờ và không can hệ, sự rõ ràng trắng đen là sức mạnh. Kiểm duyệt hoạt động không bằng ngăn cấm giòng chảy của thông tin, nhưng bằng làm người ta ngập lụt với ‘tin bố láo’ vốn là những tuyên truyền và những đánh lạc hướng . 21 Bài học cho Thế kỷ 21 nhanh chóng vượt thẳng qua những vùng nước đục bùn này và đối mặt với một số câu hỏi khẩn cấp nhất trong agenda toàn cầu ngày nay.

Gombrich – Nguồn gốc và Ý nghĩa của những Ý tưởng của đức Phật (07)


Nguồn gốc và Ý nghĩa của những Ý tưởng của đức Phật
(What the Buddha Thought)
Richard Gombrich

(←...tiếptheo)





Chương 6

Những Giá trị Tích cực của đức Phật: Thương Yêu và Từ Bi

Đây là một chương có tham vọng, vì trong nó tôi muốn minh hoạ cùng một lúc nhiều những kích thước khác nhau của tư tưởng và giảng dạy của đức Phật; một trong số chúng tôi xem như quan trọng trung tâm. Trong chương tiếp, tôi sẽ bắt đầu phương pháp của tôi, và trên hết, sự minh định của tôi về tuyên bố rằng bằng chứng ủng hộ sự chúng ta hoàn trả những ý tưởng này về đức Phật, cá nhân duy nhất. Như tôi đã viết, bằng chứng của cái bánh pudding thì trong việc ăn cái bánh đó, và tôi tin rằng trường hợp của tôi sẽ mang theo sự xác quyết, nếu tôi có thể chứng tỏ phương pháp của tôi đem cho những kết quả như thế nào.