Sunday, December 16, 2018

Rovelli – Bảy Bài Giảng Ngắn Về Vật Lý (06)

Bảy Bài Giảng Ngắn Về Vật Lý 
Carlo Rovelli
(Seven Brief Lessons on Physics)
(←... tiếp theo)






ĐỂ ĐÓNG LẠI
Về Bản thân Chúng ta


Sau khi đã theo đi đến đây, từ cấu trúc của không gian sâu thẳm đến những mép lề [1] mờ mịt của cosmos được biết, trước khi đóng lại loạt bài giảng này, tôi muốn quay về đề tài là chính chúng ta.

Wednesday, December 12, 2018

Rovelli – Bảy Bài Giảng Ngắn Về Vật Lý (05)

Bảy Bài Giảng Ngắn Về Vật Lý
Carlo Rovelli

(Seven Brief Lessons on Physics)





BÀI GIẢNG THỨ SÁU
Xác Suất, Thời Gian Và Nhiệt Của Hố Đen

Cùng với những lý thuyết chính tôi đã bàn luận và mô tả về những thành phần cấu tạo cơ bản của thế giới, có một thành trì lớn khác của vật lý, vốn nó thì có phần nào khác biệt với những hào lũy khác. Một câu hỏi duy nhất đã có nguyên nhân bất ngờ từ nó: ‘Nhiệt là gì?’

Sunday, December 9, 2018

Rovelli – Bảy Bài Giảng Ngắn Về Vật Lý (04)

Bảy Bài Giảng Ngắn Về Vật Lý
Carlo Rovelli
(Seven Brief Lessons on Physics)
(←... tiếp theo)






BÀI GIẢNG THỨ NĂM
Những hạt Không gian


Mặc dù có một số những không rõ ràng, những không hài lòng và những câu hỏi không trả lời được, vật lý tôi đã phác thảo đem cho một mô tả tốt hơn về thế giới so những gì chúng ta từng có trong quá khứ. Như thế, chúng ta tất nên lấy làm hết sức vừa lòng. Nhưng chúng ta thì không!

Friday, December 7, 2018

Rovelli – Bảy Bài Giảng Ngắn Về Vật Lý (03)

Bảy Bài Giảng Ngắn Về Vật Lý
Carlo Rovelli

(Seven Brief Lessons on Physics)



BÀI GIẢNG THỨ BA
Kiến trúc của Cosmos

Trong nửa đầu thế kỷ XX, Einstein đã mô tả những cách thức hoạt động của không gian và thời gian, trong khi Niels Bohr và những học trò trẻ tuổi của ông đã chụp bắt trong những phương trình được bản chất quantum lạ lùng của vật chất. Trong nửa sau của thế kỷ, những nhà vật lý đã xây dựng dựa trên những nền tảng này, sau khi áp dụng hai lý thuyết mới vào những lĩnh vực lớn rộng khác nhau của Tự nhiên: từ cấu trúc macro của vũ trụ đến cấu trúc micro của những particle cơ bản. Tôi nói về cấu trúc trước trong bài này và cấu trúc sau trong bài tiếp.

Tuesday, December 4, 2018

Rovelli – Bảy Bài Giảng Ngắn Về Vật Lý (02)

Bảy Bài Giảng Ngắn Về Vật Lý
Carlo Rovelli

(Seven Brief Lessons on Physics)








BÀI GIẢNG THỨ HAI
Quanta

Hai cột trụ của vật lý thế kỷ 20 – thuyết tương đối tổng quát, đã nói về nó trong bài giảng thứ nhất và cơ học quantum, vốn tôi đang nói về nó ở đây – chúng không thể nào khác nhau được hơn nữa. Cả hai lý thuyết đều dạy chúng ta rằng cấu trúc đúng thực của tự nhiên, nếu so với như nó hiện bên ngoài, thì tinh tế hơn nhiều. Nhưng thuyết tương đối tổng quát là một khối ngọc nén: được nghĩ ra từ não thức duy nhất, của Albert Einstein, nó là một viễn kiến đơn giản và mạch lạc về lực hấp dẫn, không gian và thời gian. Cơ học quantum, hay ‘thuyết quantum’, mặt khác, đã dành được sự thành công thực nghiệm không gì sánh bằng và đã dẫn đến những ứng dụng làm thay đổi đời sống hàng ngày của chúng ta (cômputơ mà tôi dùng để viết, thí dụ); thế nhưng sau hơn một thế kỷ nó ra đời, nó vẫn còn phủ kín trong sự bí ẩn và không thể thấu hiểu hoàn toàn được. [1]

Monday, December 3, 2018

Rovelli – Bảy Bài Giảng Ngắn Về Vật Lý (01)

Bảy Bài Giảng Ngắn Về Vật Lý
Carlo Rovelli
(Seven Brief Lessons on Physics)












Lời nói đầu

Những bài giảng này được viết cho người biết ít hay không biết gì về khoa học mới thời nay. Cùng nhau, chúng đem cho một cái nhìn nhanh từ trên cao về những mặt lạ lùng thú vị nhất của cuộc cách mạng vĩ đại đã xảy ra trong Vật lý ở thế kỷ XX, và những câu hỏi và những bí ẩn cuộc cách mạng này đã mở ra. Bởi khoa học cho chúng ta thấy cách để hiểu thế giới tốt hơn, nó cũng hé lộ cho chúng ta về chỉ những gì vẫn chưa biết thì bao la đến mức nào. 

Sunday, November 25, 2018

Harari – Chăn Nuôi Công Nghiệp Là Một Trong Những Tội Ác Khốc Hại Nhất Lịch Sử



Chăn Nuôi Công Nghiệp Là Một Trong Những Tội Ác Tàn Khốc Nhất Lịch Sử

Yuval Noah Harari



Số phận của những thú vật nuôi công nghiệp là một trong những vấn đề đạo đức thúc bách nhất trong thời chúng ta. Hàng chục tỷ sinh linh, mỗi với những giác quan và những cảm xúc phức tạp, sống và chết trên dây chuyền sản xuất.

Saturday, November 24, 2018

Harari – Có Phải Chúng Ta Đã Hạnh Phúc Hơn Trong Thời Đồ Đá?



Có Phải Chúng Ta Đã Hạnh Phúc Hơn Trong Thời Đồ Đá?
Yuval Noah Harari








Cuộc sống hiện nay có khiến chúng ta hạnh phúc không? Chúng ta đã thành tựu được nhiều nhưng chúng ta cũng đã thiệt mất rất nhiều. Có phải con người đã thích hợp hơn với một đời sống của kiếm ăn bằng săn bắn hái lượm?


Saturday, October 27, 2018

Harari – Huyền thoại về Tự do

Huyền thoại về Tự do
(The Myth of Freedom)
Yuval Noah Harari










Chính phủ và những tập đoàn sẽ sớm biết bạn giỏi hơn bạn biết chính mình. Lòng tin vào ý tưởng ‘ý chí tự do’ đã trở thành nguy hiểm.

Thursday, October 25, 2018

Seneca – Về sự ngắn ngủi của đời người


Về sự ngắn ngủi của đời người
De Brevitate Vitae
Lucius Annaeus Seneca (khoảng 4 – 65 TCN)







1.
Lucius Annaeus Seneca (4 TCN – 65), chính khách, triết gia, luật gia, học giả và tác giả, sinh quán ở Corduba (Spain) nhưng trưởng thành và được giáo dục – về tu từ học và triết học – ở Rome. Cha ông là Lucius, hay Marcus Annaeus Seneca (Seneca the Elder – Seneca Trưởng lão), học giả, nhà tu từ học nổi tiếng; anh ông là Lucius Junius Gallio Annaeanus, và cháu ông là nhà thơ Lucan. Seneca có một sự nghiệp chính trị rất thành công với nhiều t bi kịch hăng trầm. Ngay cả một liệt kê những biến cố (và dù không đầy đủ) trong đời ông cho thấy Seneca có nhiều cơ hội để suy ngẫm về những tình cảm cuồng nhiệt, những nguy cơ của tham vọng, và cách thức trong đó đời sống của chính trường khác với đời sống của theo đuổi triết học. Vốn là những chủ đề trong những tác phẩm của ông. Ông bị buộc tội ngoại tình với em gái của Hoàng đế Caligula, và do đó năm 41 bị đày tới đảo Corsica; đã từng là “gia sư” của Nero khi ông hoàng này còn là một thiếu niên. Seneca là một trong những cố vấn của Nero sau khi ông hoàng này lên ngôi hoàng đế Rome năm 54; mặc dù ông yêu cầu được cho về hưu nhung vẫn phải tiếp tục vai trò cố vấn này trong quãng thời gian ngày càng trở nên khó khăn cho bất cứ ai gần Nero; Seneca đã bị buộc tội đồng lõa trong âm mưu của Pison để giết Nero, và buộc phải tự tử năm 65. Gần giống như Socrates, Seneca đã tự cắt mạch máu, ở cổ tay, rồi ở chân sau đầu gối, trong bồn nước nóng để tự kết liễu đời mình.

Tuesday, September 25, 2018

Mark Siderits – Đạo Phật như Triết học (02)


Đạo Phật như Triết học
Một Dẫn nhập
Mark Siderits








CHƯƠNG HAI
Đạo Phật ban đầu: Những Giảng dạy Cơ bản

Trong chương này, chúng ta sẽ thăm dò những giảng dạy cơ bản của đạo Phật thời đầu, những giảng dạy của đức Phật và những học trò trực tiếp của ngài. Điều này sẽ dùng để giới thiệu một tập hợp gồm những nguyên lý vốn tất cả những triết gia đạo Phật đều chấp nhận. Trong những chương sau chúng ta sẽ xem xét những triết gia đạo Phật khác nhau đã khai triển thế nào những giảng dạy cốt lõi này trong những phương cách khác biệt. Nhưng trước khi chúng ta nắm được những ý tưởng cơ bản đó vốn chung cho tất cả những trường phái đạo Phật, có thể là ích lợi để nói một vài lời về cuộc đời đức Phật.

Friday, September 21, 2018

Mark Siderits – Đạo Phật như Triết học (01)

Đạo Phật như Triết học
Một Dẫn nhập

Mark Siderits









Đạo Phật như Triết học

Nội dung


Lời nói đầu
Chữ tắt và những nguồn dịch thuật

Saturday, September 15, 2018

Harari – Bạn biết ít hơn bạn nghĩ mình biết

Bạn biết ít hơn bạn nghĩ mình biết
(21 Bài học cho Thế kỷ 21)
Yuval Noah Harari











PHẦN IV
Sự thật

Nếu bạn cảm thấy choáng ngợp và rối trí trước tình trạng xáo trộn khó khăn trên khắp thế giới, bạn đang theo đúng đường tiến. Những tiến trình toàn cầu đã trở nên quá phức tạp cho bất kỳ một người đơn độc nào để hiểu. Khi đó, bạn có thể biết sự thật về thế giới, và tránh rơi thành nạn nhân của tuyên truyền và thông tin sai lạc, như thế nào?

Tuesday, September 11, 2018

Harari – Tuyệt vọng và hy vọng

Tuyệt vọng và hy vọng
(21 Bài học cho Thế kỷ 21)
Yuval Noah Harari











PHẦN III
Tuyệt vọng và hy vọng

Mặc dù những thử thách đều chưa từng có, và mặc dù những bất đồng đều sôi nổi mãnh liệt, loài người có thể vươn gắng lên để đối phó với cơ hội khó khăn mới, nếu chúng ta giữ được kiểm soát sự sợ hãi của mình và khiêm tốn hơn một chút trong những cái nhìn của chúng ta.


Saturday, September 8, 2018

Harari – Văn minh & Tôn giáo

Harari – Văn minh & Tôn giáo
(21 Bài học cho Thế kỷ 21)
Yuval Noah Harari

(←... tiếp theo)







PHẦN II
Thử thách chính trị

Việc sát nhập kỹ thuật tin học và kỹ thuật sinh học đe dọa những giá trị cốt lõi thời nay của tự do và bình đẳng. Bất kỳ giải pháp nào cho thử thách kỹ thuật đều phải gồm có sự hợp tác trên toàn thế giới. Nhưng chủ nghĩa dân tộc, tôn giáo và văn hóa phân rẽ loài người vào thành những phe phái thù địch và làm sự hợp tác trên một tầng mức toàn cầu thành rất khó khăn.

Saturday, September 1, 2018

Harari – Tan Vỡ Ảo Tưởng

Tan Vỡ Ảo Tưởng
(21 Bài học cho Thế kỷ 21)
Yuval Noah Harari







21 bài học cho thế kỷ 21

Dẫn Nhập [1]

Saturday, August 25, 2018

Gombrich – Nguồn gốc và Ý nghĩa của những Ý tưởng của đức Phật (12)



Nguồn gốc và Ý nghĩa của những Ý tưởng của đức Phật
(What the Buddha Thought)
Richard Gombrich












Chương 11
Lập trường Thực dụng và Phong thái Trí thức của đức Phật

Đức Phật đã là một người Thực dụng – đến Mức độ nào và trong Chiều hướng nào?

Lập đi lập lại nhiều lần, đức Phật đã nhấn mạnh rằng mục đích của ngài như một người thày dạy học là hoàn toàn thực tiễn [1]. Những người theo ngài đã đi đến hiểu ngài như vị thày thuốc vĩ đại; Dhamma đã là thuốc chữa bệnh ngài đã kê toa, Sańgha là những y tá, họ có sứ mệnh quản lý toa thuốc đó. Mặc dù không có chứng cớ kinh điển cho diễn giải này, những học giả ngày nay đã lập luận vững chắc rằng sự hình thành của Bốn Chân lý Cao quí đã đi theo đặc ngữ diễn đạt y học của thời đại: trước tiên chẩn đoán căn bệnh, tiếp đến thiết lập nguồn gốc hay nguyên nhân của nó, sau đó đưa ra một phương thuốc trị bệnh tương ứng nói rõ sẽ gồm những gì, và cuối cùng quy định cách điều trị để khỏi bệnh. Đức Phật đã tự nói về mình như người y sĩ giải phẫu, người mổ vết thương lấy bỏ mũi tên tham ái [2]

Wednesday, August 15, 2018

Gombrich – Nguồn gốc và Ý nghĩa của những Ý tưởng của đức Phật (11)

Nguồn gốc và Ý nghĩa của những Ý tưởng của đức Phật
(What the Buddha Thought)
Richard Gombrich












Chương 10
Nhận biết; Ngôn ngữ; Nirvāṇa

Chúng ta đã thấy trong Chương 5 rằng truyền thống Veda đã pha trộn (theo cái nhìn từ xa của chúng ta: đã lẫn lộn) bản thể luận, câu hỏi về những gì là-có, với tri thức luận, câu hỏi về những gì chúng ta có thể biết, và biết thế nào. Chúng ta cũng đã thấy ở đó và trong chương 8 rằng đức Phật đã biện luận chống lại việc nêu lên một thể loại của sự ‘là-có’ và đã hoàn toàn thế vào chỗ của câu hỏi ‘cái gì là-có?’ với câu hỏi ‘chúng ta có thể kinh nghiệm gì?’

Tuesday, July 31, 2018

Gombrich – Nguồn gốc và Ý nghĩa của những Ý tưởng của đức Phật (10)


Nguồn gốc và Ý nghĩa của những Ý tưởng của đức Phật
(What the Buddha Thought)
Richard Gombrich









Nhân quả và Tiến trình không-Ngẫu nhiên

Trong những ý tưởng của đức Phật, ý tưởng nào khiến ngài nổi tiếng nhất trong đông đảo những người theo ngài ở India thời cổ? Thuyết karma có thể đã không được những người theo đạo Phật sau này hiểu là sự đóng góp đặc biệt của đức Phật, vì nó đã sớm trở nên có một ảnh hưởng rất rộng rãi vào những truyền thống tôn giáo khác của India. Đúng, ngài cũng đã được gắn buộc với sự giảng dạy thuyết anattā, nhưng đó đã là một nhãn hiệu; nội dung ý tưởng chính xác có lẽ chỉ một số ít đã hiểu. Tuy nhiên, nếu chúng ta tìm ý tưởng đã đem lại định nghĩa phổ thông cho chính những người đạo Phật, câu hỏi của tôi có một trả lời rõ ràng. Những cơ chế của đạo Phật ở India thời cổ đã cung cấp cho những người đi hành hương và những tín đồ thuần thành khác với hàng ngàn và hàng ngàn những phiến đất nung nhỏ, hầu hết chúng đều khắc cùng những từ. Những từ đó, với một biến thể ngữ âm nhỏ, đã là ye ddhammā hetu-pabhavā: ‘những dharmas vốn nảy sinh từ những nguyên nhân’. Chúng có nguồn từ những từ đầu tiên của một bài kệ ngắn: