Hume – Một Chuyên Luận Về Bản Chất Con Người (16)

Một Chuyên Luận Về Bản Chất Con Người

(A Treatise of Human Nature)

David Hume

( ← ... tiếp theo )

 

QUYỂN 1-PHẨN 4

MỤC IV.

Về Triết Học Hiện Đại.

 

T 1.4.4.1, SBN 225–226

Nhưng ở đây có thể có người phản đối rằng, theo chính lập trường tôi đã thừa nhận, trí tưởng tượng là quan tòa tối hậu của mọi hệ thống triết học, vậy thì tôi đã không công bằng khi trách những triết gia cổ đại vì đã sử dụng năng lực ấy, và đã để họ hoàn toàn tuân theo sự dẫn dắt của nó trong những suy luận của họ.”

Để biện minh cho mình, tôi phải phân biệt trong trí tưởng tượng giữa những nguyên lý bền vững, không thể cưỡng lại và phổ quát, chẳng hạn như sự chuyển dịch theo tập quán từ nguyên nhân sang kết quả, và từ kết quả sang nguyên nhân; với những nguyên lý thay đổi, yếu ớt và không đều đặn, chẳng hạn như những nguyên lý mà tôi vừa lưu ý.

Hume – Một Chuyên Luận Về Bản Chất Con Người (15)

Một Chuyên Luận Về Bản Chất Con Người

(A Treatise of Human Nature)

David Hume

( ← ... tiếp theo )

 

QUYỂN 1-PHẨN 4

MỤC III.

Về Triết Học Cổ Đại.

 

T 1.4 .3.1, SBN 219

Nhiều người viết về đạo đức đã khuyên rằng, để hiểu rõ lòng chúng ta và biết chúng ta đã tiến bộ đến đâu trong việc sống có đức hạnh, một cách rất tốt là mỗi buổi sáng hồi tưởng lại những giấc mơ của chúng ta, rồi xem xét chúng với cùng sự nghiêm khắc mà chúng ta dành cho những việc hệ trọng và được cân nhắc kỹ lưỡng nhất của chúng ta.

Theo họ, tính cách của chúng ta luôn nhất quán, và bộc lộ rõ nhất khi không có chỗ cho sự giả tạo, nỗi sợ hãi hay toan tính, khi con người không thể giả dối với chính mình cũng như với người khác.

Sự hào phóng hay tính hèn hạ trong tính khí của chúng ta, sự ôn hòa hay tàn nhẫn, lòng dũng cảm hay tính nhút nhát, đều tác động lên những hư cấu của trí tưởng tượng một cách hoàn toàn tự do, và qua những hư cấu ấy, chúng bộc lộ rõ ràng nhất. [1]

Cũng theo cách ấy, tôi tin rằng chúng ta có thể rút ra nhiều nhận xét hữu ích nếu phê phán những hư cấu của triết học cổ đại liên quan đến thực thể, hình thái thực thể, thuộc tính ngẫu nhiên và phẩm chất huyền bí; bởi dù những quan niệm ấy phi lý và thất thường đến đâu, chúng vẫn có một mối liên hệ rất mật thiết với những nguyên lý của bản tính con người.[2]

 

Hume – Một Chuyên Luận Về Bản Chất Con Người (14)

Một Chuyên Luận Về Bản Chất Con Người

(A Treatise of Human Nature)

David Hume

( ← ... tiếp theo )

QUYỂN 1-PHẨN 4

MỤC II.

Về Thuyết Hoài Nghi với Những Giác Quan.

 

T 1.4.2.14, SBN 193

Chúng ta cũng có thể nhận thấy, qua trường hợp của âm thanh và màu sắc, rằng chúng ta có thể gán cho những đối tượng một sự hiện hữu tách biệt và liên tục mà không hề tham khảo đến lý trí, cũng không cân nhắc những ý kiến của mình theo bất kỳ nguyên tắc triết học nào.

Thật vậy, cho dù những nhà triết học có thể nghĩ rằng họ đưa ra được những lập luận thuyết phục để xác lập sự tin tưởng vào sự hiện hữu của những đối tượng độc lập với não thức, rõ ràng chỉ rất ít người biết đến những lập luận ấy. Trẻ em, nông dân và phần lớn nhân loại không phải nhờ những lập luận ấy mà gán đối tượng cho một số ấn tượng và phủ nhận đối tượng đối với những ấn tượng khác.

Trần Tử Ngang — Cảm Ngộ

Cảm Ngộ

(Kỳ Nhị)

( 感遇 其二 )

Trần Tử Ngang

 

 

Nguyên tác :

 

蘭若生春夏，
芊蔚何青青。
幽獨空林色，
朱蕤冒紫莖。
遲遲白日晚，
嫋嫋秋風生。
歲華盡搖落，
芳意竟何成？

Bản Thể Học — Hành Trình Của Một Câu Hỏi: Có Gì Hiện Hữu Và Hiện Hữu Là Gì? (21)

 Bản Thể Học

Hành Trình Của Một Câu Hỏi: Có Gì Hiện Hữu Và Hiện Hữu Là Gì?

(Từ Hy Lạp Cổ Đại Đến Những Câu Hỏi Về Thực Tại Ngày Nay)

( ← ... tiếp theo )

 

11. Russell: Phân Tích Lôgíc Và Vấn Đề Hiện Hữu (tiếp)

11.3. Logicism: Những Thực Thể Toán Học Hiện Hữu Theo Nghĩa Nào?

 

Ở phần trước, chúng ta đã thấy Russell dùng phân tích lôgích để làm rõ cấu trúc của mệnh đề. Với Logicism — thường dịch là Thuyết lôgích toán học — Russell đưa phương pháp ấy vào một vấn đề cụ thể hơn: toán học thực sự phải thừa nhận những gì?

 

Đây không đơn thuần là một câu hỏi kỹ thuật của toán học. Nó là một câu hỏi bản thể học (ontology) theo đúng nghĩa cổ điển của từ này: bản thể học hỏi có những loại thực thể nào hiện hữu. Khi Russell hỏi toán học “phải thừa nhận những gì”, ông đang hỏi: để những mệnh đề toán học đúng, chúng ta buộc phải tin rằng có những loại vật gì trong thực tại? Nếu số học nói về số, và nếu số là một loại thực thể có thật, thì bản thể học của chúng ta phải có chỗ cho số, tách biệt khỏi những vật cụ thể như con người hay đồ vật. Nhưng nếu số chỉ là một cách nói gọn về những quan hệ giữa những vật cụ thể, thì bản thể học của chúng ta không cần thêm số như một loại thực thể riêng. Đây chính là điểm khiến công việc lôgích của Russell — vốn thoạt nhìn chỉ là kỹ thuật toán học — thực ra chạm thẳng vào bản thể học.