Hume – Một Điều Tra Về Những Khả Năng Nhận Thức Của Con Người (13)

Một Điều Tra Về Những Khả Năng Nhận Thức Của Con Người

(An Enquiry concerning Human Understanding)

David Hume

 

( ← ... tiếp theo )

 

 

 

TIẾT X.

Về Phép Lạ.

PHẦN I.

E 10.1, SBN 109

Trong những bài viết của tiến sĩ gót học Tillotson, có một lập luận chống lại thuyết hiện diện thực thể vốn súc tích, thanh nhã và mạnh mẽ đến mức tối đa mà một lập luận có thể đạt tới khi đối đầu với một giáo lý vốn chẳng mấy đáng để bác bỏ tường tận đến thế. [1] Vị giáo chủ uyên bác này nói rằng, mọi phía đều thừa nhận rằng thẩm quyền của Kinh Thánh hay Truyền thống đều thuần túy dựa trên lời chứng của những tông đồ — những nhân chứng mắt thấy tai nghe về những phép mầu của Đấng Cứu Thế, những minh chứng cho sứ mệnh thiêng liêng của Ngài. Do đó, bằng chứng hiển nhiên của chúng ta về sự thật của đạo Ki tô luôn thấp hơn bằng chứng hiển nhiên về sự thật từ những giác quan của chính chúng ta; bởi lẽ, ngay cả đối với những vị khởi xướng tôn giáo, bằng chứng ấy cũng không thể lớn hơn [giác quan]; và hiển nhiên là nó phải suy giảm khi truyền từ họ sang những môn đồ; chẳng ai có thể đặt để vào lời chứng của họ một sự tin cậy ngang bằng với đối tượng trực tiếp từ giác quan của chính mình. Thế nhưng, một bằng chứng yếu hơn thì không bao giờ có thể lật đổ một bằng chứng mạnh hơn; do đó, dù học thuyết về sự hiện diện thực tại có được vén lê cho thấy huyền nhiệm rõ ràng đến thế nào trong Kinh Thánh đi nữa, thì việc chúng ta chấp nhận nó vẫn trực tiếp đi ngược lại những quy tắc của suy luận chuẩn xác. Nó mâu thuẫn với giác quan, trong khi cả Kinh Thánh lẫn Truyền thống — những nền tảng giả định của giáo lý này — đều không mang lại sức nặng chứng cứ như giác quan khi chúng chỉ được xem xét như là những bằng chứng ngoại tại, mà không được thấu đạt đến tâm khảm mỗi người bởi sự vận hành tức thời của Gót Thánh Thần. [2]

Nietzsche – Bên kia Thiện và Ác (02)

Bên kia Thiện và Ác 

Khúc dạo đầu cho một Triết Lý của Ngày Mai

(Jenseits von Gut und Böse - Vorspiel einer Philosophie der Zukunft)

Friedrich Nietzsche.

( ← ... tiếp theo )

 

 

 

 

Bên kia Thiện và Ác

Phần Một

 

Về Những Định Kiến Của Những Nhà Triết Học

 

Lòng ham muốn tìm ra sự thật [1] — thứ sẽ còn lôi cuốn chúng ta dấn thân vào bao nhiêu mối nguy nữa; cái đức tính chân thực lừng lẫy mà mọi triết gia từ trước đến nay đều kính cẩn nhắc tên: cái lòng ham muốn ấy đã bày ra trước mắt chúng ta những câu hỏi gì rồi! Những câu hỏi mới lạ lùng, độc địa và đáng ngờ làm sao! Đó đã là một câu chuyện dài — vậy mà dường như nó mới chỉ vừa bắt đầu? Có gì lạ đâu nếu cuối cùng chúng ta trở nên ngờ vực, mất lòng tin và quay đi một cách bồn chồn? Rằng chính chúng ta cũng nên học từ con Sphinx này cách để đặt ngược lại câu hỏi? Thực sự là ai đang hỏi chúng ta ở đây? Cái gì trong chúng ta thực sự muốn hướng 'đến sự thật'?

Hume – Một Điều Tra Về Những Khả Năng Nhận Thức Của Con Người (12)

Một Điều Tra Về Những Khả Năng Nhận Thức Của Con Người

(An Enquiry concerning Human Understanding)

David Hume

 

( ← ... tiếp theo )

 

 

TIẾT IX.

Về Lý Trí Của Động Vật.

 

E 9. 1, SBN 104-5

TẤT CẢ những suy luận của chúng ta về những sự kiện thực tế đều dựa trên một phương thức loại suy; chính phương thức này dẫn dắt chúng ta kỳ vọng những hệ quả giống nhau từ bất kỳ nguyên nhân nào mà chúng ta thấy tương tự với những nguyên nhân từng quan sát trước đây.

Khi những nguyên nhân hoàn toàn tương đồng, phép loại suy là hoàn hảo, và suy luận rút ra từ đó được coi là chắc chắn và mang tính kết luận. Chẳng hạn, không ai mảy may nghi ngờ khi nhìn thấy một thỏi sắt rằng nó sẽ có trọng lượng và sự gắn kết giữa những phân tử, giống như mọi trường hợp khác mà họ từng quan sát. Nhưng khi những đối tượng không có sự tương đồng chính xác như vậy, phương thức loại suy kém hoàn hảo hơn, và suy luận kém thuyết phục hơn; dù nó vẫn có một sức nặng nhất định, tỷ lệ thuận với mức độ tương đồng và giống nhau.

Những quan sát về giải phẫu học, được được thực hiện trên một loài động vật,qua phương thức suy luận này, được mở rộng đến tất cả những loài động vật; và chắc chắn rằng, khi sự tuần hoàn máu được chứng minh rõ ràng là có ở một sinh vật, như ếch hoặc cá, thì điều đó tạo thành một giả định mạnh mẽ rằng nguyên lý tương tự cũng tồn tại ở tất cả những loài khác. Những quan sát loại suy này có thể được mở rộng hơn nữa, thậm chí đến cả ngành khoa học mà chúng ta đang nghiên cứu; và bất kỳ lý thuyết nào mà chúng ta dùng để giải thích hoạt động của khả năng nhận thức, hoặc nguồn gốc và sự kết nối của những tình cảm ở con người, sẽ có thêm uy tín nếu chúng ta thấy rằng cùng một lý thuyết đó là cần thiết để giải thích cùng những hiện tượng trong tất cả những loài động vật khác. Chúng ta sẽ thực hiện một thử nghiệm về điều này với giả thuyết mà trong những bàn luận trước đây, chúng ta đã nỗ lực dùng để giải thích mọi suy luận thực nghiệm; và hy vọng rằng góc nhìn mới này sẽ giúp xác nhận tất cả những quan sát trước đây của chúng ta.

Nietzsche – Bên kia Thiện và Ác (01)

Jenseits von Gut und Böse.

Vorspiel einer Philosophie der Zukunft.

Bên kia Thiện và Ác 

Khúc dạo đầu cho một Triết Lý của Ngày Mai

Friedrich Nietzsche.

 

 

Bên kia Thiện và Ác

Khúc dạo đầu cho một Triết Lý của Ngày Mai

 

Mục lục

Ghi Chú Về Ấn Bản Này

Lời Mở Đầu (Vorrede)

Phần Một: Về Những Định Kiến Của những Triết gia (Von Den Vorurtheilen Der Philosophen)

Phần Hai: Tinh Thần Tự Do (Der Freie Geist)

Phần Ba: Bản Tính Tôn Giáo (Das Religiöse Wesen)

Phần Bốn: Châm Ngôn Và Tạm-Nghỉ-Ở-Giữa (Sprüche Und Zwischenspiele)

Phần Năm: Về Lịch Sử Tự Nhiên Của Đạo Đức (Zur Naturgeschichte Der Moral)

Phần Sáu: Chúng Ta, Những Học Giả (Wir Gelehrten)

Phần Bảy: Những Đức Hạnh Của Chúng Ta (Unsere Tugenden)

Phần Tám: Các Dân Tộc Và Những Cội Nguồn Cha Ông (Völker Und Vaterländer)

Phần Chín: Thế Nào Là Cao Quý? (Was Ist Vornehm?)

Từ Những Đỉnh Núi Cao: Khúc Hát Sau Cùng (Aus Hohen Bergen. Nachgesang)

 

Hume – Một Điều Tra Về Những Khả Năng Nhận Thức Của Con Người (11)

Một Điều Tra Về Những Khả Năng Nhận Thức Của Con Người

(An Enquiry concerning Human Understanding)

David Hume

 

( ← ... tiếp theo )

 

TIẾT VIII.

Về Tự Do và Tất Yếu

 

PHẦN II.

 

E 8.26, SBN 96-7

Trong những tranh chấp triết học, không có phương pháp lập luận nào phổ biến hơn, mà cũng không có phương pháp nào đáng chê trách hơn là việc cố gắng bác bỏ một giả thuyết bằng cách nại ra những hệ quả nguy hại của nó đối với tôn giáo và đạo đức. Khi một quan điểm dẫn đến những điều phi lý, nó chắc chắn là sai lầm; nhưng không thể khẳng định một quan điểm là sai lầm chỉ vì vì những hệ lụy nguy hại của nó.

Do đó, những chủ đề như vậy hoàn toàn nên được gác lại; vì chúng không giúp ích gì cho việc tìm kiếm sự thật, nhưng chỉ khiến cá nhân của một người đối kháng thành đáng ghét. Tôi đưa ra nhận xét này một cách tổng quát mà không hề có ý định tranh thủ bất kỳ lợi thế nào từ đó. Tôi thẳng thắn chấp nhận một sự xem xét thuộc loại này, và sẽ mạo muội khẳng định rằng: cả hai học thuyết về tính tất yếu và về tự do, như đã giải thích ở trên, không chỉ nhất quán với đạo đức nhưng còn tuyệt đối thiết yếu cho sự hỗ trợ của đạo đức [1]