Wednesday, September 16, 2026

Parfit — Lý Do Và Con Người

Lý Do Và Con Người

(Reasons And Persons)

Derek Parfit

 

Clarendon Press – Oxford



 

Giới thiệu Tổng Quát

 

Reasons and Persons

 

Xuất bản năm 1984, Reasons and Persons của Derek Parfit là một công trình quan trọng của đạo đức học thời nay. Sách bắt đầu từ những câu hỏi về lý do hành động — không chỉ “chúng ta nên làm gì?” mà còn “vì sao chúng ta có lý do để làm việc ấy?” — nhưng để trả lời, Parfit phải đi sâu vào một vấn đề nền tảng hơn: một người là gì, và yếu tố nào khiến người ở thời điểm này vẫn là cùng một người với người ở thời điểm khác? Câu hỏi này quan trọng vì chúng ta thường cho rằng lợi ích của chính mình có một vị trí riêng: chúng ta có lý do mạnh để lo cho mình của ngày mai, chỉ vì người ấy là mình. Nhưng nếu sự đồng nhất giữa một người ở hai thời điểm không có nền tảng sâu xa như chúng ta vẫn nghĩ, thì cách chúng ta hiểu lý do hành động cũng phải xem lại. Từ đó, sách dẫn tới những vấn đề rộng hơn: bản sắc cá nhân, sự hợp lý trong hành động, và trách nhiệm của chúng ta với những người sẽ sống trong tương lai.

Tuesday, September 15, 2026

Bản Thể Học — Hành Trình Của Một Câu Hỏi: Có Gì Hiện Hữu Và Hiện Hữu Là Gì? (25)

Bản Thể Học

Hành Trình Của Một Câu Hỏi: Có Gì Hiện Hữu Và Hiện Hữu Là Gì?

(Từ Hy Lạp Cổ Đại Đến Những Câu Hỏi Về Thực Tại Ngày Nay)

( ← ... tiếp theo )

 

 




12. Wittgenstein Và Bản Thể Học

Giai Đoạn 3: Siêu Hình Học Như Một Vấn Đề Của Ngôn Ngữ

Những Khảo Sát Triết Học (Philosophical Investigations), xuất bản sau khi Wittgenstein qua đời, năm 1953 [1]


3.1 — Trò chơi ngôn ngữ

Sau Tractatus, Wittgenstein dần nhận ra rằng chính một giả định quan trọng trong tác phẩm này cần được xem xét lại. Giả định ấy liên quan đến câu hỏi: một câu có nghĩa bằng cách nào? Trong Tractatus, Wittgenstein cho rằng một câu có nghĩa vì nó có thể nói cho chúng ta biết một gì có thể xảy ra trong thực tại (a possibility). Nói đầy đủ hơn theo thuật ngữ của tác phẩm, câu có nghĩa có thể mô tả một tình trạng sự việc có thể xảy ra (a possible state of affairs).

Monday, September 14, 2026

Bản Thể Học — Hành Trình Của Một Câu Hỏi: Có Gì Hiện Hữu Và Hiện Hữu Là Gì? (24)

Bản Thể Học

Hành Trình Của Một Câu Hỏi: Có Gì Hiện Hữu Và Hiện Hữu Là Gì?

(Từ Hy Lạp Cổ Đại Đến Những Câu Hỏi Về Thực Tại Ngày Nay)

( ← ... tiếp theo )




 

12. Wittgenstein Và Bản Thể Học

Giai Đoạn 2: Những Giới Hạn Của Siêu Hình Học

 

Bước chuyển — vẫn trong phạm vi Tractatus

Ở giai đoạn này, vấn đề không còn chỉ là thế giới gồm những gì, mà chuyển sang một câu hỏi khó hơn: ngôn ngữ có thể nói về thế giới đến đâu, và tại đâu ngôn ngữ chạm tới giới hạn của chính nó?Trong phần trước, Tractatus đã xây  dựng một quan niệm rất chặt chẽ về mệnh đề. Một mệnh đề có nghĩa khi nó vẽ ra một khả năng về cách sự vật có thể kết hợp với nhau, tức mô tả một tình trạng sự việc có thể xảy ra (possible state of affairs). Chẳng hạn, câu “con mèo nằm trên tấm thảm” có nghĩa vì chúng ta có thể hình dung một tình trạng trong đó con mèo nằm trên tấm thảm; đồng thời, chúng ta cũng có thể hình dung tình trạng ấy không xảy ra. Mệnh đề vì thế có thể đúng hoặc sai tùy theo thực tại có phù hợp với khả năng mà nó mô tả hay không.

Sunday, September 13, 2026

Wittgenstein - Tractatus Logico-Philosophicus (01)

Tractatus Logico-Philosophicus

Luận thuyết Lôgic–Triết học

 

Ludwig Wittgenstein

 




Lời người dịch bản tiếng Viêt:

1.

Tôi tạm dịch Tractatus Logico-Philosophicus như một phụ đính cho phần viết về Wittgenstein. Vì trong phần đó có những nhận định trực tiếp về Wittgenstein, tôi muốn người đọc có dịp đọc thêm chính tác phẩm đang được bàn đến. Bản dịch này không nhằm đi sâu hay giải thích đầy đủ những vấn đề của Tractatus, mà chỉ giúp người đọc có một cái nhìn khái quát về nội dung tác phẩm và, ít nhất phần nào, đọc trực tiếp Wittgenstein trước khi đi vào những phân tích chi tiết hơn.

Bản Thể Học — Hành Trình Của Một Câu Hỏi: Có Gì Hiện Hữu Và Hiện Hữu Là Gì? (23)

Bản Thể Học

Hành Trình Của Một Câu Hỏi: Có Gì Hiện Hữu Và Hiện Hữu Là Gì?

(Từ Hy Lạp Cổ Đại Đến Những Câu Hỏi Về Thực Tại Ngày Nay)

( ← ... tiếp theo )

 




12. Wittgenstein Và Bản Thể Học

 

Giai đoạn 1: Cấu trúc của thực tại: Tractatus Logico-Philosophicus (1921)

(tiếp theo)

1.3 — Sự phản chiếu lôgíc: Thuyết hình ảnh về ý nghĩa

 

Một mệnh đề có thể nói về thế giới bằng cách nào? Hãy bắt đầu với một câu rất đơn giản: “Con mèo nằm trên cái thảm.” Khi nghe câu này hoặc đọc những chữ ấy trên giấy, chúng ta không cho rằng câu nói đang nói về chính những âm thanh hay những chữ viết.

 

Chúng ta hiểu rằng câu nói đang mô tả một sự việc: có một con mèo và nó đang ở trên một cái thảm. Nếu câu ấy đúng, trong thế giới phải có một sự việc tương ứng với những gì câu nói mô tả: con mèo và cái thảm phải ở trong quan hệ được câu nói xác định. Như vậy, câu nói không phải là sự việc mà nó nói đến. Câu nói là một cấu trúc ngôn ngữ dùng để trình bày một sự việc trong thế giới.