Bản Thể Học — Hành Trình Của Một Câu Hỏi: Có Gì Hiện Hữu Và Hiện Hữu Là Gì? (11)

Bản Thể Học

Hành Trình Của Một Câu Hỏi: Có Gì Hiện Hữu Và Hiện Hữu Là Gì?

(Từ Hy Lạp Cổ Đại Đến Những Câu Hỏi Về Thực Tại Ngày Nay)

( ← ... tiếp theo )

 

 

Phần 18 — Sự Phân Hóa Của Bản Thể Học Thế Kỷ XX

Từ Một Hệ Thống Lớn Đến Nhiều Dòng Chảy Song Song

 

Bối cảnh tan rã của một hệ thống

 

Nếu nhìn lại chặng đường từ Parmenides đến Hegel, có thể nhận ra một điểm chung: dù đưa ra những câu trả lời rất khác nhau, triết học phương Tây trong hơn hai nghìn năm vẫn tin rằng có thể — và cần phải — xây dựng một hệ thống đủ sức giải thích Hữu thể và những gì hiện hữu. Những hệ thống ấy khác nhau rất xa, nhưng thường cùng dựa trên một tin tưởng: phía sau sự đa dạng của những sự vật và những biến đổi của thế giới vẫn có thể tìm thấy một trật tự chung, một nguyên lý nền tảng hoặc một cấu trúc đủ sức liên kết toàn bộ thực tại. Hegel là đỉnh cao cuối cùng của tin tưởng ấy.

Bản Thể Học — Hành Trình Của Một Câu Hỏi: Có Gì Hiện Hữu Và Hiện Hữu Là Gì? (10)

Bản Thể Học

Hành Trình Của Một Câu Hỏi: Có Gì Hiện Hữu Và Hiện Hữu Là Gì?

(Từ Hy Lạp Cổ Đại Đến Những Câu Hỏi Về Thực Tại Ngày Nay)

( ← ... tiếp theo )

 

Phần 17.

Heidegger và sự trở lại của câu hỏi về Hữu thể

 

Năm 1927, Martin Heidegger cho xuất bản Sein und Zeit (Hữu thể và Thời gian). [1] Ông không xem công trình này đơn giản là việc xây dựng thêm một hệ thống bản thể học mới để nối tiếp những hệ thống của Plato, Aristotle, Descartes, Kant hay Hegel. Điều ông muốn thực hiện sâu xa hơn là đánh thức trở lại một câu hỏi mà, theo ông, truyền thống triết học phương Tây đã ngày càng để khuất phía sau những hệ thống, khái niệm và học thuyết của mình: Hữu thể nghĩa là gì? (die Frage nach dem Sinn von Sein) . [2]

Bản Thể Học — Hành Trình Của Một Câu Hỏi: Có Gì Hiện Hữu Và Hiện Hữu Là Gì? (09)

Bản Thể Học

Hành Trình Của Một Câu Hỏi: Có Gì Hiện Hữu Và Hiện Hữu Là Gì?

(Từ Hy Lạp Cổ Đại Đến Những Câu Hỏi Về Thực Tại Ngày Nay)

( ← ... tiếp theo )

 

 

6. Husserl Và Kant: Từ Điều Kiện Của Kinh Nghiệm Đến Cách Hữu Thể Xuất Hiện Như Một Đối Tượng

 

Quan hệ giữa Kant và Husserl trở nên đặc biệt quan trọng khi đặt vấn đề dưới góc độ bản thể luận. Cả hai đều không chấp nhận việc chỉ mô tả những gì xuất hiện trước mắt rồi xem đó là lời giải thích đầy đủ về đối tượng. Cả hai đều đặt câu hỏi về những điều kiện nhờ đó một đối tượng có thể được nhận ra như một và cùng một đối tượng, có ý nghĩa và có tính khách quan. Tuy nhiên, câu hỏi của Kant và Husserl không hoàn toàn giống nhau, và sự khác biệt ấy có ý nghĩa trực tiếp đối với cách hiểu về hữu thể.

Bản Thể Học — Hành Trình Của Một Câu Hỏi: Có Gì Hiện Hữu Và Hiện Hữu Là Gì? (08)

Bản Thể Học

Hành Trình Của Một Câu Hỏi: Có Gì Hiện Hữu Và Hiện Hữu Là Gì?

(Từ Hy Lạp Cổ Đại Đến Những Câu Hỏi Về Thực Tại Ngày Nay)

( ← ... tiếp theo )

 

 

Phần 16

Husserl Và Sự Trở Về Với Kinh Nghiệm

 

Phê bình của Nietzsche buộc triết học phải hỏi lại: từ đâu và trên cơ sở nào nó có thể xác lập tri thức về thực tại? Nếu không còn có thể mặc nhiên giả định một nền tảng siêu hình bất biến bảo đảm cho thực tại, triết học phải bắt đầu từ đâu? Nếu những khái niệm như bản chất, chân lý, lý trí và mục đích của lịch sử đều có lịch sử hình thành và gắn với những điều kiện nhất định của đời sống, liệu triết học còn có thể tìm được một cơ sở đủ vững chắc để phân biệt những gì thực sự xuất hiện trong kinh nghiệm với những giả định mà con người đã mang vào kinh nghiệm từ trước?

Bản Thể Học — Hành Trình Của Một Câu Hỏi: Có Gì Hiện Hữu Và Hiện Hữu Là Gì? (07)

Bản Thể Học

Hành Trình Của Một Câu Hỏi: Có Gì Hiện Hữu Và Hiện Hữu Là Gì?

(Từ Hy Lạp Cổ Đại Đến Những Câu Hỏi Về Thực Tại Ngày Nay)

( ← ... tiếp theo )

 

Phần 15

Nietzsche Và Sự Khủng Hoảng Của Ý Niệm Về Yếu Tính (tiếp)

 

6. Từ “Thế Giới Chân Thực” Đến Sự Sụp Đổ Của Nền Tảng Siêu Hình

 

Một trong những điểm tập trung nhất của phê bình bản thể học của Nietzsche nằm ở sự đối lập giữa “thế giới chân thực” (die wahre Welt) và “thế giới có vẻ như” (die scheinbare Welt). Đối lập này không chỉ là một cách phân chia hai miền của thực tại. Nó dựa trên một tiền đề bản thể học sâu hơn: những gì biến đổi, sinh thành và tiêu vong không thể tự mình cung cấp nền tảng đầy đủ cho chân lý và giá trị; vì vậy, phải có một thực tại ổn định hơn, bất biến hơn và theo nghĩa ấy “chân thực hơn” nằm phía sau hoặc vượt lên trên thế giới kinh nghiệm.

 

Trong truyền thống siêu hình học, tiền đề ấy xuất hiện dưới nhiều hình thức khác nhau. Plato đặt Ideen — những Thể Dạng — ở vị trí của thực tại chân thực, trong khi những sự vật cảm tính chỉ tham dự vào chúng và biến đổi trong thế giới kinh nghiệm. Những truyền thống khác lại tìm nền tảng ấy trong một thực tại tự thân, một trật tự lý tính, Gót, một nền tảng tuyệt đối, hoặc một cấu trúc bất biến có khả năng bảo đảm cho chân lý và giá trị. Dù khác nhau rất xa về nội dung, những học thuyết này có thể gặp nhau ở một cấu trúc chung: một tầng hiện hữu ổn định được đặt cao hơn những hình thái hiện hữu biến đổi, và tầng ổn định ấy được dùng làm cơ sở để giải thích, xác định hoặc đánh giá tầng biến đổi.[1]