Bản Thể Học — Hành Trình Của Một Câu Hỏi: Có Gì Hiện Hữu Và Hiện Hữu Là Gì? (19)

Bản Thể Học

Hành Trình Của Một Câu Hỏi: Có Gì Hiện Hữu Và Hiện Hữu Là Gì?

(Từ Hy Lạp Cổ Đại Đến Những Câu Hỏi Về Thực Tại Ngày Nay)

( ← ... tiếp theo )

 

 

Phần 20

Frege: Lôgíc Và Những Gì Một Mệnh Đề Khẳng Định Về Thực Tại

 

Frege thường được xem là một trong những người đặt nền móng cho lôgíc hiện đại và triết học phân tích. Đối với bản thể học, đóng góp quan trọng của ông nằm ở việc đặt ra một câu hỏi cụ thể: khi một mệnh đề nói về thực tại, cấu trúc lôgíc của mệnh đề ấy cho biết chính xác mệnh đề đang khẳng định những gì hiện hữu, và các thành phần của khẳng định ấy liên hệ với nhau ra sao?

Bản Thể Học — Hành Trình Của Một Câu Hỏi: Có Gì Hiện Hữu Và Hiện Hữu Là Gì? (18)

Bản Thể Học

Hành Trình Của Một Câu Hỏi: Có Gì Hiện Hữu Và Hiện Hữu Là Gì?

(Từ Hy Lạp Cổ Đại Đến Những Câu Hỏi Về Thực Tại Ngày Nay)

( ← ... tiếp theo )

 

Phần 19 — Từ sự phân hóa đến hai con đường trở lại câu hỏi về hiện hữu

 

Sau Husserl và Heidegger, câu hỏi về hiện hữu không biến mất khỏi triết học thế kỷ XX. những triết gia tiếp tục đặt câu hỏi ấy nhưng đi theo những hướng khác nhau.

 

Một hướng tiếp tục từ hiện tượng học và Heidegger. những triết gia trong hướng này quan tâm đến cách con người hiện hữu trong đời sống cụ thể: con người hiện hữu bằng thân xác ra sao, sống trong thế giới như thế nào, sống trong lịch sử ra sao, gặp người khác như thế nào và ngôn ngữ tham gia vào việc con người hiểu thế giới ra sao. Sartre, Camus, Merleau-Ponty, Gadamer, Levinas và Derrida phát triển những hướng khác nhau từ dòng này.

Bản Thể Học — Hành Trình Của Một Câu Hỏi: Có Gì Hiện Hữu Và Hiện Hữu Là Gì? (17)

Bản Thể Học

Hành Trình Của Một Câu Hỏi: Có Gì Hiện Hữu Và Hiện Hữu Là Gì?

(Từ Hy Lạp Cổ Đại Đến Những Câu Hỏi Về Thực Tại Ngày Nay)

( ← ... tiếp theo )

 

9. Derrida: Giải Cấu Trúc Và Sự Bất Ổn Của Nền Tảng

 

9.1. Giới thiệu: Thân thế và hành trình trí thức

Jacques Derrida sinh ngày 15/7/1930 tại El Biar (gần Alger) trong một gia đình Jews Sephardi đã sống ở Algérie qua nhiều thế hệ. Gia đình ông nhận quốc tịch Pháp từ năm 1870 theo Sắc lệnh Crémieux. Năm 1942, chính quyền Vichy áp đặt hạn ngạch sắc tộc đối với học sinh Jews tại Algérie thuộc Pháp và đuổi học Derrida. Khi cộng đồng Jews tự mở trường riêng để đón những học sinh bị đuổi, Derrida từ chối vào học vì không muốn tự nhốt mình trong một danh tính bị cô lập; thay vào đó, ông tự ý bỏ học suốt một năm. Kinh nghiệm bị gạt ra bên lề thời thơ ấu này trở thành nguồn gốc sâu xa định hình mối quan tâm suốt đời của Derrida: những phần tử bị đẩy ra ngoài lề, tuy nằm bên trong một hệ thống nhưng chưa bao giờ thực sự thuộc về trung tâm.

Bản Thể Học — Hành Trình Của Một Câu Hỏi: Có Gì Hiện Hữu Và Hiện Hữu Là Gì? (16)

 Bản Thể Học

Hành Trình Của Một Câu Hỏi: Có Gì Hiện Hữu Và Hiện Hữu Là Gì?

(Từ Hy Lạp Cổ Đại Đến Những Câu Hỏi Về Thực Tại Ngày Nay)

( ← ... tiếp theo )

 

8. Levinas: Tha Nhân Và Giới Hạn Của Bản Thể Luận

 

8.1. Từ hiện tượng học đến vấn đề tha nhân

Emmanuel Levinas sinh năm 1906 tại Kaunas, Litva, trong một gia đình Jews. Năm 1923, ông sang Strasbourg học triết học. Tại đây, ông kết bạn với Maurice Blanchot, người sau này trở thành một trong những người bạn và người đối thoại trí thức gần gũi nhất của ông. Năm 1928–1929, Levinas đến Freiburg, tham dự những khóa giảng cuối cùng của Edmund Husserl và những bài giảng của Martin Heidegger. Khi ấy, Sein und Zeit (Hữu thể và Thời gian) vừa xuất bản năm 1927 và đang tạo ra một chuyển biến lớn trong triết học châu Âu.

Bản Thể Học — Hành Trình Của Một Câu Hỏi: Có Gì Hiện Hữu Và Hiện Hữu Là Gì? (15)

Bản Thể Học

Hành Trình Của Một Câu Hỏi: Có Gì Hiện Hữu Và Hiện Hữu Là Gì?

(Từ Hy Lạp Cổ Đại Đến Những Câu Hỏi Về Thực Tại Ngày Nay)

( ← ... tiếp theo )

 

6. Merleau-Ponty: Thân Xác, Tri Giác Và Thế Giới Sống

 

Nếu Sartre đặt trọng tâm vào tự do, lựa chọn và khoảng cách giữa hiện hữu và bản chất, còn Camus đặt câu hỏi về phi lý và phản kháng, thì Maurice Merleau-Ponty (1908–1961) đưa hiện tượng học và bản thể luận hiện sinh sang một hướng khác: từ thân xác và tri giác. Với ông, không thể hiểu con người bằng cách trước hết xem con người như một ý thức rồi mới tìm cách giải thích mối quan hệ giữa ý thức ấy với thế giới. Con người ngay từ đầu đã hiện diện trong thế giới bằng một thân xác biết cảm nhận, biết chuyển động, biết định hướng và biết đáp ứng. Vì thế, vấn đề không còn chỉ là “con người hiện hữu như thế nào?”, mà sâu hơn là: hiện hữu của con người được cấu thành trong quan hệ sống động nào giữa thân xác, tri giác và thế giới?