Machiavelli — IL PRINCIPE (02)

Người Cầm Quyền Đứng Đầu

(Il Principe)

Niccolò Machiavelli

 

( ← ... tiếp theo )

Chương I

Về Những Lãnh Địa

 

Có bao nhiêu loại lãnh địa và chúng đã giành được bằng những cách nào [1]

 

Tất cả những nhà nước, [2] tất cả những lãnh thổ đã từng và đang nắm quyền thống trị con người đều là những cộng hòa, hoặc những lãnh địa.

 

Những lãnh địa có thể là thừa kế – tức là dòng dõi [3] của những chúa tể đã làm người cầm quyền đứng đầu trong thời gian dài – hoặc chúng là là mới.

 

Những lãnh địa mới có thể là hoàn toàn mới, như Milan dưới thời Francesco Sforza, [4] hoặc chúng giống như những những phần được thêm vào nhà nước thừa kế của người cầm quyền đứng đầu chiếm được chúng, như vương quốc Naples được thêm vào lãnh thổ của vua Tây Ban Nha.[5]

 

Những lãnh thổ chiếm được như vậy hoặc là nơi đã quen sống dưới quyền một người cầm quyền đứng đầu, hoặc là nơi đã quen sống tự do; và có được chúng được bằng một trong bốn cách: với quân lực của người khác, với quân lực của chính mình, nhờ vận may, hoặc nhờ bản lĩnh chính trị. [6]

Thucydides — Lịch Sử Chiến Tranh Peloponnese (Đối thoại Melian)

Lịch Sử Chiến Tranh Peloponnese - Đối thoại Melian

Thucydides

Viết năm 431 B.C.E

 

Lời Dẫn

 

Cuộc viễn chinh của người Athens chống lại Melos (416–415 TCN) và Đối thoại Melian trong Lịch sử Chiến tranh Peloponnesos của Thucydides vẫn là một trong những sự phơi bày thẳng thắn và trung thực nhất về bản chất của quyền lực chính trị đế quốc. Hoàn toàn không phải chỉ là một tội ác đơn lẻ của Hy Lạp cổ đại, biến cố này cho thấy rõ một khuôn mẫu lập đi lập lại trong lịch sử chính trị phương Tây: những quốc gia hùng mạnh — dù dân chủ hay không, độc tài hay tự do — thường xuyên đặt công lý, đạo đức và chủ quyền của những thực thể chính trị yếu hơn dưới sự chi phối của một logic thô bạo dựa trên thống trị, lợi ích đế quốc và nỗi lo sợ bị xem là yếu đuối.

Châm ngôn “lẽ phải thuộc về kẻ mạnh”, được Athens thể hiện một cách tàn nhẫn và minh nhiên, đã vang vọng suốt nhiều thế kỷ. Dù tự nhận là “khai sáng”, những đế quốc phương Tây vẫn nhiều lần vận hành theo cùng một nguyên lý ấy — từ chủ thuyết thực dân Anh và Pháp trong những thế kỷ trước cho đến vị thế bá quyền toàn cầu của đế quốc Mỹ ngày nay.

Machiavelli — IL PRINCIPE (01)

NGƯỜI CẦM QUYỀN ĐỨNG ĐẦU

(IL PRINCIPE)

Niccolò Machiavelli

 

Harvey C. Mansfield dịch và giới thiệu

Bản in thứ hai

 

NxB đại học Chicago

 

 

 

Lời Dẫn

 

Chính trị học không phải lĩnh vực tôi am tường, nhưng những cuộc chiến tranh tàn khốc đang thiêu rọi thế giới đã đẩy tôi đến tập sách này. Từ cuộc chiến ủy nhiệm Nga–Mỹ ở Ukraine — dư âm kéo dài của Chiến tranh Lạnh — đến chiến tranh sắc tộc tôn giáo (Zionism) dẫn tới thảm kịch diệt chủng ở Gaza. Từ tham vọng của dự án “Greater Israel” với chiến lược “Balkan hóa” nhắm triệt hạ quyền dân tộc tự quyết tại Palestine, Lebanon, Syria, Iraq, Yemen đến Iran, khiến Trung Đông chìm trong biển lửa. Đồng thời, Realpolitik của giới “Neocon” Mỹ tiếp tục siết chặt những yết hầu địa chính trị ở Mỹ Latinh, nơi Panama, Venezuela, Cuba lần lượt rơi vào vòng vây.

Tôi tìm đến Machiavelli để học nhìn thẳng vào thực tại trần trụi: Chính trị không phải nơi vun trồng những ảo tưởng dân chủ tự do. Thế giới hôm nay vẫn đang lập lại bi kịch của cuộc Chiến tranh Peloponnesian Thucydides từng mô tả: “Kẻ mạnh làm những gì họ có thể và kẻ yếu đành chịu những gì họ phải chịu”. Đó là tuyên ngôn cô đọng súc tích của Chủ nghĩa Hiện thực Chính trị (Political Realism) về một đấu trường sắt máu của quyền lực thuần túy. Với Machiavelli, mục tiêu tối thượng là bảo tồn và mở rộng quyền lực nhà nước, không phải phục vụ những giá trị đạo đức con người.

Người cầm quyền đứng đầu không được phép hão huyền; họ phải đặt lợi ích và sự bành trướng của đế quốc lên trên hết. “Lẽ phải thuộc về kẻ mạnh” không phải lời nói ngoa, mà là quy luật vận hành tàn nhẫn: Kẻ chiến thắng định hình lịch sử bằng sức mạnh quân sự, bằng kỹ thuật tuyên truyền — “đạo quân thứ năm” nhằm “nhào nặn sự đồng thuận” (manufacturing of consent) — một sự thao túng dư luận tinh vi để áp đặt trật tự bá quyền, chia rẽ và khuất phục những dân tộc nhược tiểu. Machiavelli không cổ vũ sự tàn ác; ông chỉ mô tả — một cách lạnh lùng — cách thế giới thực sự vận hành.

 

Người Dịch Bản Tiếng Việt

Mar/01/2026

Hume – Một Điều Tra Về Những Khả Năng Nhận Thức Của Con Người (04)

Một Điều Tra Về Những Khả Năng Nhận Thức Của Con Người

(An Enquiry concerning Human Understanding)

David Hume

 

( ← ... tiếp theo )

TIẾT IV.

Những Nghi Ngờ Mang Tính Hoài Nghi Liên Quan Đến Những Hoạt Động Của Trí Tuệ

 

PHẦN I.

E 4. 1, SBN 25

TẤT CẢ những đối tượng của lý trí hay sự tìm hiểu của con người có thể tự nhiên chia thành hai loại, cụ thể là, Những Tương quan Của Những Ý Niệm và Những Sự Kiện Thực Tế. Thuộc loại thứ nhất là những khoa học như Hình học, Đại số học và Số học; và vắn tắt, tất cả những khẳng định, vốn chắc chắn. hoặc bằng trực giác hoặc bằng chứng minh. Rằng bình phương của cạnh huyền thì bằng bình phương của hai cạnh góc vuông, là một mệnh đề, vốn diễn tả một tương quan giữa những số lượng này. Rằng ba lần năm bằng một nửa của ba mươi, diễn tả một tương quan giữa những con số này. Những mệnh đề thuộc loại này đều được tìm thấy chỉ bằng hoạt động của suy nghĩ, không tùy thuộc trên những gì hiện hữu ở bất kỳ nơi nào trong vũ trụ. Dù chưa bao giờ có một hình tròn hay một tam giác trong tự nhiên, nhưng những sự thật, đã được Euclid chứng minh, sẽ mãi mãi giữ vững tính chắc chắn và hiển nhiên của chúng. ^[1]

Hume – Một Điều Tra Về Những Khả Năng Nhận Thức Của Con Người (03)

Một Điều Tra Về Những Khả Năng Nhận Thức Của Con Người

(An Enquiry concerning Human Understanding)

David Hume

 

( ← ... tiếp theo )

TIẾT II.

Về Nguồn Gốc Của Những Ý Tưởng.

 

E 2.1, SBN 17

Mọi người đều sẽ dễ dàng nhìn nhận, rằng có một khác biệt đáng kể giữa những tri giác của não thức, khi một người cảm thấy đau vì quá nóng, hay dễ chịu vì ấm vừa phải, và khi người này sau đó nhớ lại cảm giác này qua ký ức, hay hình dung nó bằng tưởng tượng của người này. Những khả năng này có thể bắt chước hay sao chép những cảm nhận giác quan; nhưng chúng không bao giờ hoàn toàn đạt đến cường độ và sự sống động của cảm giác nguyên thủy. Nhiều nhất chúng ta có thể nói về chúng, ngay cả khi chúng hoạt động với cường độ lớn nhất, là chúng tái hiện đối tượng của chúng một cách sống động đến mức chúng ta gần như có thể nói rằng chúng ta cảm nhận hay nhìn thấy nó: Nhưng trừ khi não thức bị rối loạn bởi bệnh tật hay điên cuồng, chúng không bao giờ có thể đạt đến mức độ sinh động đến nỗi chúng hoàn toàn không thể phân biệt được với những tri giác thật. Tất cả những màu sắc rực rỡ của thi ca, dù lộng lẫy đến đâu, cũng không bao giờ vẽ nên những vật thể tự nhiên theo cách khiến mô tả nhầm lẫn được với một cảnh quan thực sự. Ý tưởng sống động nhất vẫn vẫn thua kém cảm giác trơ nhạt nhất.