Saturday, May 21, 2022

Shapiro – Suy Nghĩ Về Toán Học (05)

Suy Nghĩ Về Toán Học

(Triết Học Toán Học)

 Stewart Shapiro

←...tiếp theo) 




PHẦN III.

BA ĐẠI THỤ

 

5

THUYẾT LÔGÍCH TOÁN HỌC: CÓ PHẢI TOÁN HỌC CHỈ LÀ LÔGÍCH?

 

Toán học và lôgích học, nói về mặt lịch sử, đã từng là những môn học hoàn toàn biệt lập ... Nhưng cả hai đã phát triển trong thời nay: lôgích học đã thành toán học hơn và toán học đã thành lôgích hơn. Hệ quả là bây giờ thành hoàn toàn không thể nào vẽ được một đường ranh giữa hai; thực sự, cả hai là một ... Dĩ nhiên, bằng chứng của đặc điểm định tính của chúng là một vấn đề của chi tiết: (Russell 1919: ch. 18) [1]

 

Tuesday, May 3, 2022

Jayatilleke - Tư Tưởng Đạo Phật Từ Những Mặt Nhìn Khác Biệt (02)

Tư Tưởng Đạo Phật Từ Những Mặt Nhìn Khác Biệt

(Facets Of Buddhist Thought)

K. N. Jayatilleke


(←...tiếp theo)

 

 


3

Khái Niệm Về Sự Thật Trong Đạo Phật

 

Một trong năm giới luật một người đạo Phật phải nhận để tuân theo “tránh không nói những gìsai lầm”. Được nêu trong dạng tiêu cực cũng như tích cực của nó, người này phải “kiềm chế không nói những gìsai lầm, khẳng định những gì là đúng (sacca-vádi), tận tụy hết lòng với sự thật (sacca-sandha), là trung thực (theta), là đáng tin cậy (paccayika) và không là một người lừa dối thế gian(avisaívádako lokassa) (AN 4: 198 / A II 209). Sự cần thiết của việc nói sự thật là một trong Mười Đức Hạnh (dasa kusala-kamma) vốn một người phải thực hành cho sự tốt lành riêng của chính mình cũng như cho sự tốt lành của xã hội. Vì đã chủ trương rằng một trật tự xã hội công chính, trong số những sự việc khác, đòi hỏi rằng dân chúng trong đó chân thực và nói sự thật. Trong nội dung này, mô tả đã nghiêng sang mặt xã hội, về phần tại sao người ta nên nói sự thật: “Ở đây, một người cư sĩ nhất định nào đó bác bỏ sự giả dối, cố gắng tránh nói những gì là sai lầm, và khẳng định sự thật cho dù người ấy có ở trong một nhóm người hội họp chính thức hay không, hay trong một đám đông, hay ở nhà riêng giữa những người thân của người ấy hay ở nơi làm việc của người ấy, hay khi người ấy được gọi để làm chứng theo luật pháp trước tòa án, từ chối đã biết hay nhìn thấy những gì người ấy không biết, hay thấy và tuyên bố đã biết hay nhìn thấy những gì người ấy đã biết hay đã thấy. Vì vậy, không vì lợi ích của mình hay vì lợi ích của người khác, cũng không phải vì lợi ích vật chất nào đó, người ấy sẽ đưa lên một sự giả dối có chủ ý”. (Sáleyyaka Sutta, MN 41.13 / MI 288).

Wednesday, April 27, 2022

William Shakespeare – Sonnet 66


Sonnet 66

William Shakespeare

 

 

 

 

 

Sonnet 66


Chán chường với tất cả những điều này, tôi kêu gọi cái chết an bình,

khi người xứng đáng ra đời chịu phận kẻ ăn xin khốn cùng,

và người rỗng tuếch đỏm đáng khoe khoang giàu có,

và lòng tin thuần khiết bị hắt hủi khốn nạn,

và vinh dự vàng son ban tặng cho nhơ nhuốc,

và những phụ nữ trong lành bị đoạ thân gái điếm,

và  hoàn toàn ngay thẳng bị vu khống sỉ nhục,

và những lành mạnh bị đám khập khiễng làm tật nguyền,

và nghệ thuật bị uy quyền khóa lưỡi bịt miệng,

và xuẩn ngốc, đóng vai bác học sành sỏi,

và sự thật đơn giản bị tráo tên với xuềnh xoàng nông cạn,

và tốt lành bị ác độc cai quản giam giữ.

 

Kiệt sức, mệt mỏi, chán chường tất cả những điều này và muốn thoát chúng mà đi,

chỉ tiếc nếu chết, phải bỏ lại người tôi yêu một mình trơ trọi

 

Friday, April 22, 2022

Jayatilleke - Tư Tưởng Đạo Phật Từ Những Mặt Nhìn Khác Biệt (01)

Tư Tưởng Đạo Phật Từ Những Mặt Nhìn Khác Biệt

(Facets Of Buddhist Thought)

K. N. Jayatilleke

(1920 – 1970)

 

 

Lời Tựa

 

Sau hơn một thế kỷ của học thuật phương Tây nghiên cứu đạo Phật, đại diện cho một cố gắng để làm sáng tỏ những bí ẩn xung quanh những giảng dạy của đức Phật Gotama, Giáo sư K.N. Jayatilleke, với Early Buddhist Theory of Knowledge (1963) của ông, đã mở ra một chương mới trong sự diễn giải của nó. Cho đến khi công trình quan trọng lớn này được xuất bản, hầu hết những học giả phương Tây nghiên cứu đạo Phật, đặc biệt là những người bắt đầu với Mahāyāna, và trong hầu hết những trường hợp, đã tự giới hạn họ trong Mahāyāna, dùng những khái niệm có sẵn trong những truyền thống duy ý cũng như hiện sinh của Tây Europe trong diễn giải của họ về đạo Phật. Rất ít người đã bạo dạn để so sánh đạo Phật với những nguyên lý học thuyết của những truyền thống duy nghiệm và thực chứng, ngoại trừ Giáo sư T.W. Rhys Davids, người một mình, nghiên cứu những bài thuyết giảng sớm nhất của đức Phật, đôi khi đã nhận xét được những điểm tương đồng của chúng. Sau khi được đào luyện trong những trường triết học duy nghiệm và phân tích ở England, và dưới ảnh hưởng trực tiếp của Ludwig Wittgenstein tại Cambridge, Jayatilleke đã là người đầu tiên đem cho một phân tích và diễn giải toàn diện về những suy diễn tri thức học của đạo Phật ban đầu, đem cho một chiều hướng mới cho sự diễn giải của đạo Phật ban đầu, và làm sáng rõ sự liên quan của nó với thời nay. Sự đào tạo xuất sắc của Jayatilleke trong những Ngôn ngữ Phương Đông, đặc biệt là Pali và Sanskrit, và chuyên môn của ông trong những truyền thống triết học phương Tây đã kết hợp, khiến ông trở nên độc nhất trong số những học giả Phật học và đã cho ông khả năng để nhận thức những khuynh hướng tư tưởng trong đạo Phật vốn đã bị nhấn chìm như một kết quả của hàng thế kỷ của truyền thống, cả Theravāda và Mahāyāna.

 

Thursday, April 21, 2022

Shapiro – Suy Nghĩ Về Toán Học (04)

Suy Nghĩ Về Toán Học

(Triết Học Toán Học)

 Stewart Shapiro

←...tiếp theo)

 




4

NHỮNG ĐỐI LẬP GẦN: KANT VÀ MILL

 

1. Định hướng lại

 

Chúng ta tiếp tục câu chuyện còn dở dang của chúng ta trong thế kỷ thứ mười tám, với Immanuel Kant. Tất nhiên, đã có hoạt động triết học đáng kể ở thời Cổ sau Aristotle và qua thời Trung cổ, nhưng nó phần nhiều đã không tập trung trực tiếp trên toán học.[1]