Bản Thể Học — Hành Trình Của Một Câu Hỏi: Có Gì Hiện Hữu Và Hiện Hữu Là Gì? (03)

Bản Thể Học

Hành Trình Của Một Câu Hỏi: Có Gì Hiện Hữu Và Hiện Hữu Là Gì?

(Từ Hy Lạp Cổ Đại Đến Những Câu Hỏi Về Thực Tại Ngày Nay)

( ← ... tiếp theo )

 

Phần 11

Kant Đảo Ngược Hoàn Toàn Cách Đặt Vấn Đề Của Bản Thể Học

 

Trường phái duy nghiệm đã làm lung lay nhiều khái niệm nền tảng của bản thể học truyền thống. Khi phân tích nguồn gốc của những ý niệm, những nhà duy nghiệm như Locke, Berkeley và đặc biệt là Hume cho thấy rằng những khái niệm như bản chất, cái tôi hay quan hệ nhân quả không dễ dàng được chứng minh như những thực tại độc lập nằm phía sau kinh nghiệm. Ngược lại, trường phái duy lý, từ Descartes đến Leibniz, vẫn tin rằng lý trí có thể vượt lên trên kinh nghiệm cảm tính để khám phá những nguyên lý căn bản của thực tại và từ đó xây dựng những hệ thống siêu hình học có tính tất yếu.

Bốn Mươi Tám Đại Nguyện Của Phật ADiĐà (19)

Bốn Mươi Tám Đại Nguyện Của Phật ADiĐà

阿彌陀佛四十八大願

 ( ← ... tiếp theo )

 

 

 

 

 

IPPEN VÀ JISHŪ

(一遍, いっぺん; 時宗, じしゅう – Thời Tông)

(Tịnh Độ: Lịch Sử, Truyền Thống, và Thực Hành - Chương 12)

 

(như một phụ đính cho Bốn Mươi Tám Đại Nguyện Của Phật ADiĐà) [1]

Ippen (一遍, いっぺん; 1239–1289) là nhà cải cách đạo Phật cuối cùng của thời kỳ Kamakura ở Nhật Bản. Cũng như Shinran (親鸞, しんらん), ông trăn trở trước câu hỏi làm thế nào để giải thích rằng sự vãng sinh về Tịnh Độ chỉ hoàn toàn nhờ tha lực của Phật A Di Đà (Amitābha), không hề có sự xen vào của tự lực. Ông đã tìm ra một lời giải, nhưng lời giải ấy rất khác với quan điểm của Shinran.

Trường phái hình thành từ giáo pháp của ông về sau được gọi là Jishū (時宗, Jishū; nghĩa đen là "Thời Tông"). Tuy nhiên, tên gọi này chỉ xuất hiện khá lâu sau khi Ippen qua đời. Trong giai đoạn đầu hình thành, phong trào của ông được gọi là Jishū (時衆, jishū; "Thời Chúng" hay "Hội Chúng Theo Thời"), tuy phát âm giống nhau nhưng được viết bằng chữ Hán khác, nhằm chỉ một cộng đồng tu học có cơ cấu tổ chức khá phân tán. [2]

Trong một thời gian, đây là hình thức đạo Phật Tịnh Độ có ảnh hưởng nổi bật nhất tại Nhật Bản. Tuy nhiên, những khó khăn và mâu thuẫn nội bộ về sau đã khiến phong trào dần suy yếu, tạo điều kiện để Jōdo Shinshū (浄土真宗, Jōdo Shinshū) dưới sự lãnh đạo của Rennyo (蓮如, れんにょ) vươn lên thay thế vị trí mà phong trào này từng nắm giữ.

Bốn Mươi Tám Đại Nguyện Của Phật ADiĐà (18)

Bốn Mươi Tám Đại Nguyện Của Phật ADiĐà

阿彌陀佛四十八大願

 ( ← ... tiếp theo )

 

 

 

 

 

SHINRAN VÀ JŌDO SHINSHŪ

(親鸞, しんらん; 浄土真宗, じょうどしんしゅう)(Tịnh Độ: Lịch Sử, Truyền Thống, và Thực Hành - Chương 11)

(như một phụ đính cho Bốn Mươi Tám Đại Nguyện Của Phật ADiĐà) [1]

Sau Thế chiến thứ hai, nhiều học giả và những người tìm kiếm con đường tâm linh từ những nước phương Tây đã đến Nhật Bản để tìm hiểu Thiền (Zen, 禅, ぜん) — hình thức đạo Phật có sức hấp dẫn lớn nhất đối với họ vào thời điểm ấy. Tuy nhiên, những nhà truyền giáo đạo Kitô, vốn quan tâm nhiều hơn đến việc đánh giá chính xác đối thủ tôn giáo của mình, lại nhận thấy rằng nhóm đạo Phật có ảnh hưởng quan trọng nhất tại Nhật Bản thực ra là Jōdo Shinshū (浄土真宗, じょうどしんしゅう, Tịnh Độ Chân Tông), nghĩa là “Chân Tông Tịnh Độ” (Pure Land True School). Tông phái này có số lượng tín đồ đăng ký đông nhất, sở hữu nhiều đất đai và tài sản nhất, đồng thời cũng là tổ chức vận hành nguồn tài chính lớn nhất trong số những nhóm đạo Phật Nhật Bản. Jōdo Shinshū hình thành từ hoạt động và giảng dạy của một trong những người học trò của Hōnen (法然, ほうねん, 1133–1212), đó là Shinran (親鸞, しんらん, 1173–1262). Số người đi theo Shinran nhanh chóng vượt qua số tín đồ của chính Hōnen. Một số học giả giải thích điều này bằng cách nhấn mạnh tính chất gần gũi và cá nhân hơn trong giảng dạy của Shinran. Trong khi Hōnen đáp ứng những nhu cầu tôn giáo chưa được giải quyết trong cộng đồng đạo Phật đương thời — đặc biệt là nhu cầu tìm kiếm một con đường tu tập đơn giản và chắc chắn trong thời đại bất ổn — thì những nhận thức của Shinran được hình thành từ những đấu tranh nội tâm trong việc thực hành tôn giáo, từ cuộc khủng hoảng do bị buộc phải hoàn tục và bị tước bỏ tư cách tăng sĩ, cũng như cảm giác sâu xa rằng bản thân không đủ khả năng và đã thất bại trong con đường tu tập. Chính sự tìm kiếm một con đường tôn giáo có thể thực sự phù hợp với hoàn cảnh của bản thân đã đưa Shinran đến việc hình thành một hình thức đạo Phật đặc biệt thích hợp với nhu cầu của những con người bình thường trong xã hội. Và chính tầng lớp đông đảo ấy đã đón nhận giảng dạy của ông một cách nhiệt thành.

Bốn Mươi Tám Đại Nguyện Của Phật ADiĐà (17)

Bốn Mươi Tám Đại Nguyện Của Phật ADiĐà

阿彌陀佛四十八大願

 ( ← ... tiếp theo )

 

 

 

 

 

HŌNEN (法然, ほうねん, Hōnen) VÀ JŌDO-SHŪ

(浄土宗, じょうどしゅう, Jōdo-shū)

Pháp Nhiên và Tịnh Độ Chân Tông

(như một phụ đính cho Bốn Mươi Tám Đại Nguyện Của Phật ADiĐà) [1]

Những thời kỳ lịch sử Nhật Bản thường lấy tên theo thành phố từng giữ vai trò kinh đô vào thời kỳ ấy. Vì vậy, “thời Kamakura” (鎌倉時代, かまくらじだい, Kamakura-jidai, 1185–1333) chỉ giai đoạn khi một chính quyền quân sự do một nhân vật được gọi là shōgun (将軍, しょうぐん, shōgun; tướng quân) đứng đầu đã giành quyền kiểm soát chính trị từ tay hoàng gia và thiết lập bakufu (幕府, ばくふ, bakufu; mạc phủ — nghĩa đen là “phủ doanh trại của tướng quân”) tại thành phố Kamakura (鎌倉, かまくら). Trong giai đoạn này, những biến động trong trật tự xã hội và chính trị truyền thống đã dẫn đến những thay đổi sâu rộng trong đạo Phật Nhật Bản. Những trang viên (荘園, しょうえん, shōen) vốn thuộc quyền sở hữu của hoàng gia và giới quý tộc dần dần rơi vào tay tầng lớp võ sĩ mới nổi. Trước đó, những trang viên này là nguồn tài chính quan trọng duy trì hoạt động của những trường phái đạo Phật đương thời; việc mất đi nguồn lực kinh tế ấy đã làm suy yếu đáng kể nền tảng của những truyền thống đạo Phật cũ. Những trường phái truyền thống không biến mất — chẳng hạn Tendai (天台宗, てんだいしゅう, Tendai-shū; Thiên Thai tông) và Shingon (真言宗, しんごんしゅう, Shingon-shū; Chân Ngôn tông) vẫn tiếp tục tồn tại và phát triển tại Nhật Bản — nhưng dần bị che mờ bởi những phong trào mới có khả năng thu hút sự ủng hộ rộng rãi hơn từ đông đảo quần chúng. Để tiếp cận tầng lớp bình dân, những phong trào mới này nhấn mạnh những phương pháp tu tập đơn giản, dễ thực hành, thay vì những hệ thống giảng dạy phức tạp và những nghi lễ cầu kỳ vốn đòi hỏi sự đào tạo lâu dài cũng như nguồn lực lớn. Trong số đó có những truyền thống Tịnh Độ mới xuất hiện vào thời Kamakura (鎌倉時代, Kamakura-jidai). Một trong những truyền thống quan trọng nhất là Jōdo Shinshū (浄土真宗, じょうどしんしゅう, Jōdo Shinshū; Tịnh Độ Chân Tông), về sau trở thành tổ chức đạo Phật có số lượng tín đồ lớn nhất tại Nhật Bản. Trước khi tìm hiểu sự phát triển của truyền thống này trong chương tiếp theo, chúng ta sẽ xem xét phong trào Tịnh Độ độc lập xuất hiện sớm nhất trong thời Kamakura: Jōdo-shū (浄土宗, じょうどしゅう, Jōdo-shū; Tịnh Độ Tông) do Hōnen (法然, ほうねん, Hōnen, 1133–1212) sáng lập.

Bốn Mươi Tám Đại Nguyện Của Phật ADiĐà (16)

Bốn Mươi Tám Đại Nguyện Của Phật ADiĐà

阿彌陀佛四十八大願

 ( ← ... tiếp theo )

 

 

 

 

RYŌNIN (良忍, りょうにん) VÀ YŪZŪ NENBUTSUSHŪ

(融通念仏宗, Dung Thông Niệm Phật Tông)

[Tịnh Độ: Lịch Sử, Truyền Thống, và Thực Hành, Chương 9]

 

(như một phụ đính cho Bốn Mươi Tám Đại Nguyện Của Phật ADiĐà) ^[1]

 

Trong chương trước, chúng ta đã khảo sát những nhân vật góp phần vào sự phát triển và truyền bá tư tưởng cũng như thực hành Tịnh Độ tại Nhật Bản trong giai đoạn đầu. Tuy nhiên, không ai trong số họ chuyên tu Tịnh Độ như một con đường độc lập duy nhất, và hoạt động của họ cũng chưa dẫn đến việc thành lập một tông phái Tịnh Độ riêng biệt. Nhóm Tịnh Độ đầu tiên xuất hiện vào năm 1117, khi vị tăng thuộc Thiên Thai tông (Tendai-shū, 天台宗) là Ryōnin (良忍, りょうにん, 1072–1132) trải qua một thị kiến, trong đó Đức Phật A-di-đà (Amida Butsu, 阿弥陀仏; Amitābha) hiện ra và truyền dạy cho ông bài kệ sau: