Machiavelli - Người Cầm Quyền Đứng Đầu (04)

Người Cầm Quyền Đứng Đầu

(Il Principe)

Niccolò Machiavelli

 

( ← . tiếp theo )

Chương IX

Về Lãnh Địa Dân Sự

 

Nhưng, chuyển sang phương sách khác, khi một công dân bình thường trở thành người cầm quyền đứng đầu của quê hương mình, không phải bằng tội ác hay sự tàn bạo không thể dung thứ, nhưng với sự ủng hộ của đồng bào (điều có thể gọi là lãnh địa với chính thể dân sự; để đạt được điều này không nhất thiết không nhất thiết phải dựa hoàn toàn vào bản lĩnh hay hoàn toàn vào vận may, nhưng đúng hơn là một sự khôn khéo được vận may trợ giúp)  — tôi cho rằng người ta đạt đến ngôi vị cầm quyền đứng đầu này hoặc nhờ sự ủng hộ của dân chúng, hoặc nhờ sự ủng hộ của giới quyền quý. Bởi trong mỗi thành phố luôn tồn tại hai khuynh hướng khác nhau (humors), bắt nguồn từ việc: dân chúng không muốn bị giới quyền quý thống trị và áp bức, trong khi giới quyền quý lại khao khát thống trị và áp bức dân chúng. Từ hai ham muốn đối nghịch này, trong thành phố sẽ nảy sinh một trong ba kết cục: hoặc là một lãnh địa dân sự với người cầm quyền đứng đầu, hoặc là một nhà nước cộng hòa [1], hoặc là sự hỗn loạn.[2]

Machiavelli — IL PRINCIPE (03)

Người Cầm Quyền Đứng Đầu

(Il Principe)

Niccolò Machiavelli

 

( ← .. tiếp theo )

Chương VI

Về những Lãnh Địa Mới Được Chiếm Hữu Bằng Quân Lực Và Bản Lĩnh Chính Trị Riêng

 

Không ai nên ngạc nhiên nếu, khi bàn về những chế độ cầm quyền hoàn toàn mới cả về người cầm quyền đứng đầu lẫn về nhà nước, tôi đưa ra những tấm gương vĩ đại nhất. Bởi vì con người hầu như luôn đi trên những con đường đã được người khác mở ra và trong hành động của mình thường tiến hành bằng cách noi theo; nhưng họ không thể hoàn toàn giữ đúng con đường của người khác, cũng không thể đạt tới bản lĩnh chính trị của những người mà họ noi theo. Vì thế một người khôn ngoan phải luôn bước vào những con đường mà những vĩ nhân đã đi qua và noi theo những người xuất sắc nhất; để nếu bản lĩnh chính trị của mình không đạt tới tầm cao ấy, thì ít ra cũng còn phảng phất dư hương của nó. ^[1] Người ấy nên làm như những cung thủ khôn ngoan: khi vị trí họ định bắn có vẻ quá xa và họ biết sức mạnh của cung mình tới đâu, họ sẽ nhắm cao hơn vị trí dự định, không phải để mũi tên bay tới độ cao ấy, mà nhờ việc nhắm cao như vậy mà thực hiện được kế hoạch của mình.

Machiavelli — IL PRINCIPE (02)

Người Cầm Quyền Đứng Đầu

(Il Principe)

Niccolò Machiavelli

 

( ← ... tiếp theo )

Chương I

Về Những Lãnh Địa

 

Có bao nhiêu loại lãnh địa và chúng đã giành được bằng những cách nào ^[1]

 

Tất cả những nhà nước, ^[2] tất cả những lãnh thổ đã từng và đang nắm quyền thống trị con người đều là những nhà nước cộng hòa, hoặc những lãnh địa.

 

Những lãnh địa có thể là thừa kế – tức là dòng dõi ^[3] của những chúa tể đã làm người cầm quyền đứng đầu trong thời gian dài – hoặc chúng là là mới.

Thucydides — Lịch Sử Chiến Tranh Peloponnese (Đối thoại Melian)

Lịch Sử Chiến Tranh Peloponnese - Đối thoại Melian

Thucydides

Viết năm 431 B.C.E

 

Lời Dẫn

 

Cuộc viễn chinh của người Athens chống lại Melos (416–415 TCN) và Đối thoại Melian trong Lịch sử Chiến tranh Peloponnesos của Thucydides vẫn là một trong những sự phơi bày thẳng thắn và trung thực nhất về bản chất của quyền lực chính trị đế quốc. Hoàn toàn không phải chỉ là một tội ác đơn lẻ của Hy Lạp cổ đại, biến cố này cho thấy rõ một khuôn mẫu lập đi lập lại trong lịch sử chính trị phương Tây: những quốc gia hùng mạnh — dù dân chủ hay không, độc tài hay tự do — thường xuyên đặt công lý, đạo đức và chủ quyền của những thực thể chính trị yếu hơn dưới sự chi phối của một logic thô bạo dựa trên thống trị, lợi ích đế quốc và nỗi lo sợ bị xem là yếu đuối.

Châm ngôn “lẽ phải thuộc về kẻ mạnh”, được Athens thể hiện một cách tàn nhẫn và minh nhiên, đã vang vọng suốt nhiều thế kỷ. Dù tự nhận là “khai sáng”, những đế quốc phương Tây vẫn nhiều lần vận hành theo cùng một nguyên lý ấy — từ chủ thuyết thực dân Anh và Pháp trong những thế kỷ trước cho đến vị thế bá quyền toàn cầu của đế quốc Mỹ ngày nay.

Machiavelli — IL PRINCIPE - NGƯỜI CẦM QUYỀN ĐỨNG ĐẦU (01)

NGƯỜI CẦM QUYỀN ĐỨNG ĐẦU

(IL PRINCIPE)

Niccolò Machiavelli

 

Harvey C. Mansfield dịch và giới thiệu

Bản in thứ hai

 

NxB đại học Chicago

 

Lời Dẫn

 

Chính trị học không phải lĩnh vực tôi am tường, nhưng những cuộc chiến tranh tàn khốc đang thiêu rọi thế giới đã đẩy tôi đến tập sách này. Từ cuộc chiến ủy nhiệm Nga–Mỹ ở Ukraine — dư âm kéo dài của Chiến tranh Lạnh — đến chiến tranh sắc tộc tôn giáo (Zionism) dẫn tới thảm kịch diệt chủng ở Gaza. Từ tham vọng của dự án “Greater Israel” với chiến lược “Balkan hóa” nhắm triệt hạ quyền dân tộc tự quyết tại Palestine, Lebanon, Syria, Iraq, Yemen đến Iran, khiến Trung Đông chìm trong biển lửa. Đồng thời, Realpolitik của giới “Neocon” Mỹ tiếp tục siết chặt những yết hầu địa chính trị ở Mỹ Latinh, nơi Panama, Venezuela, Cuba lần lượt rơi vào vòng vây.

Tôi tìm đến Machiavelli để học nhìn thẳng vào thực tại trần trụi: Chính trị không phải nơi vun trồng những ảo tưởng dân chủ tự do. Thế giới hôm nay vẫn đang lập lại bi kịch của cuộc Chiến tranh Peloponnesian Thucydides từng mô tả: “Kẻ mạnh làm những gì họ có thể và kẻ yếu đành chịu những gì họ phải chịu”. Đó là tuyên ngôn cô đọng súc tích của Chủ nghĩa Hiện thực Chính trị (Political Realism) về một đấu trường sắt máu của quyền lực thuần túy. Với Machiavelli, mục tiêu tối thượng là bảo tồn và mở rộng quyền lực nhà nước, không phải phục vụ những giá trị đạo đức con người.

Người cầm quyền đứng đầu không được phép hão huyền; họ phải đặt lợi ích và sự bành trướng của đế quốc lên trên hết. “Lẽ phải thuộc về kẻ mạnh” không phải lời nói ngoa, mà là quy luật vận hành tàn nhẫn: Kẻ chiến thắng định hình lịch sử bằng sức mạnh quân sự, bằng kỹ thuật tuyên truyền — “đạo quân thứ năm” nhằm “nhào nặn sự đồng thuận” (manufacturing of consent) — một sự thao túng dư luận tinh vi để áp đặt trật tự bá quyền, chia rẽ và khuất phục những dân tộc nhược tiểu. Machiavelli không cổ vũ sự tàn ác; ông chỉ mô tả — một cách lạnh lùng — cách thế giới thực sự vận hành.

 

Người Dịch Bản Tiếng Việt

Mar/01/2026