Nietzsche – Bên kia Thiện và Ác (12)

Bên kia Thiện và Ác

Khúc dạo đầu cho một Triết Lý của Ngày Mai

(Jenseits von Gut und Böse - Vorspiel einer Philosophie der Zukunft)

 

Friedrich Nietzsche.

( ← . . . tiếp theo )

 

 

Bên kia Thiện và Ác

Từ Những Đinh Núi Cao. Khúc Hát Sau Chính Ngọ

(Aus hohen Bergen.  Nachgesang)

 

 

Ôi giờ giữa đời — chính ngọ!
Khoảnh khắc trang nghiêm của ánh sáng!

Ôi khu vườn mùa hè!

Một thứ hạnh phúc không yên: đứng, dò tìm, chờ đợi.
Ta chờ những người bạn — ngày đêm sẵn sàng.

Các bạn ở đâu? Đến đi! Đã đến lúc rồi!

Chẳng phải vì các bạn mà hôm nay sông băng xám kia
được phủ đầy hoa hồng sao? [1]

Con suối đang tìm các bạn.
Gió và mây hôm nay cũng được kéo lên cao hơn,
vào tận nền xanh thẳm — chỉ để nhìn các bạn,
từ tầm nhìn xa nhất của loài chim. [2]

Trên đỉnh cao nhất, bàn tiệc đã được dọn cho các bạn.

Ai sống gần các vì sao như thế?
Ai chạm gần những vực thẳm xa lạnh nhất?

Vương quốc của ta — còn vương quốc nào vươn xa hơn?
Mật ngọt của ta — ai đã nếm?

Nietzsche – Bên kia Thiện và Ác (07)

Bên kia Thiện và Ác

Khúc dạo đầu cho một Triết Lý của Ngày Mai

(Jenseits von Gut und Böse - Vorspiel einer Philosophie der Zukunft)

 

Friedrich Nietzsche.

( ← . . . tiếp theo )

 

 

Top of Form

Chương Sáu

Chúng Ta, Những Học Giả

(Sechstes Hauptstück: wir Gelehrten)

 

 

204.
Không muốn có nguy cơ rằng việc luân lý hóa lại lộ ra đúng cái nó vẫn luôn là — tức là một kiểu montrer ses plaies không sợ hãi, theo Balzac — tôi muốn dám chống lại một sự đảo trật tự cấp bậc sai lầm và có hại, vốn hôm nay đang đe dọa hình thành một cách gần như không ai nhận ra và với lương tâm rất tốt, giữa khoa học và triết học.

Tôi cho rằng người ta phải, từ kinh nghiệm của mình — mà kinh nghiệm, theo tôi, luôn là kinh nghiệm xấu? — có quyền lên tiếng về một câu hỏi cấp bậc cao như vậy: để không nói về màu sắc như kẻ mù, hay như phụ nữ và nghệ sĩ nói chống lại khoa học (“ôi, khoa học khủng khiếp!”, bản năng và sự xấu hổ của họ thở dài, “nó luôn đào ra những thứ phía sau!” —).

Tuyên bố độc lập của con người khoa học, sự giải phóng của họ khỏi triết học, là một trong những hệ quả tinh vi của tinh thần dân chủ và cái phản-tinh thần dân chủ: sự tự tôn vinh và tự phóng đại của giới học giả hôm nay nở rộ khắp nơi và đang ở mùa xuân đẹp nhất — điều đó không có nghĩa rằng trong trường hợp này lời tự khen lại có mùi dễ chịu.

Nietzsche – Bên kia Thiện và Ác (06)

Bên kia Thiện và Ác

Khúc dạo đầu cho một Triết Lý của Ngày Mai

(Jenseits von Gut und Böse - Vorspiel einer Philosophie der Zukunft)

 

Friedrich Nietzsche.

( ← . . . tiếp theo )

 

 

Chương Năm:
Về Lịch Sử Tự Nhiên Của Đạo Đức.

(zur Naturgeschichte der Moral.) [1]

 

186.

Hiện nay ở châu Âu, cảm giác đạo đức cũng tinh tế, muộn màng, nhiều mặt, dễ kích động và được gọt giũa đến mức ấy, trong khi “khoa học về đạo đức” đi kèm với nó vẫn còn trẻ con, mới nhập môn, vụng về và thô tay: — một sự đối lập hấp dẫn, đôi khi còn hiện ra thấy được bằng xương bằng thịt ngay trong chính con người của một nhà đạo đức học. Ngay cả cụm từ “khoa học về đạo đức”, xét theo cái mà nó muốn chỉ tới, cũng quá kiêu căng và trái với gu tốt: mà gu tốt thì thường luôn là một linh cảm trước dành cho những từ khiêm tốn hơn.

Người ta nên, với tất cả sự nghiêm ngặt, thú nhận với chính mình điều còn cần thiết trong một thời gian rất dài nữa ở đây, điều mà trước mắt chỉ riêng nó mới có quyền chính đáng: tức là việc thu thập chất liệu, việc nắm bắt bằng khái niệm và sắp xếp lại một vương quốc khổng lồ của những cảm giác giá trị tinh tế và những khác biệt giá trị, những thứ đang sống, lớn lên, sinh sản và suy tàn, — và, có lẽ, những thử nghiệm nhằm làm cho những hình dạng lặp đi lặp lại và thường gặp nhất của sự kết tinh sống động này trở nên trực quan, — như sự chuẩn bị cho một học thuyết về những kiểu loại đạo đức.

Nietzsche – Bên kia Thiện và Ác (05)

Bên kia Thiện và Ác

Khúc dạo đầu cho một Triết Lý của Ngày Mai

(Jenseits von Gut und Böse - Vorspiel einer Philosophie der Zukunft)

 

Friedrich Nietzsche.

( ← . . . tiếp theo )

 

 

 

Chương Bốn

Những Châm Ngôn Và Các Đoạn Xen Kẽ

(Vierte Abteilung: Sprüche Und Zwischenspiele) [1]

NHỮNG CHÂM NGÔN (63–185)

 

Ai về căn bản là người làm thầy, thì chỉ xem mọi sự một cách nghiêm túc trong quan hệ với học trò của mình, — ngay cả chính mình cũng vậy.

64.  

“Tri thức vì chính nó” — đó là cái bẫy cuối cùng mà đạo đức giăng ra: bằng cách ấy, người ta lại hoàn toàn mắc kẹt vào nó thêm một lần nữa.

65.  

Sức quyến rũ của tri thức sẽ rất nhỏ, nếu trên con đường đi đến nó, người ta không phải vượt qua quá nhiều sự xấu hổ.

65a.

Người ta bất lương nhất với chính Gót của mình: Ngài không được phép phạm tội! [2]

66.  

Hume - Một Luận Văn Về Những Đam Mê (01)

Một Luận Văn Về Những Đam Mê

(A Dissertation on the Passions)

 David Hume

 ( ← ... tiếp theo )

 

 

MỘT LUẬN VĂN VỀ NHỮNG ĐAM MÊ

(A Dissertation on the Passions (1757, 1777)

 

Giới thiệu

 

A Dissertation on the Passions là một khảo luận ngắn của David Hume, xuất bản năm 1757, trong đó ông trình bày một cách cô đọng, có hệ thống và sáng rõ lý thuyết của ông về “những đam mê” (passions) và những động lực chi phối hành vi con người. Tác phẩm này thực chất là bản viết lại và tinh luyện từ phần “Of the Passions” trong Một Chuyên Luận Về Bản Chất Con Người /A Treatise of Human Nature (1739-40), nhưng được trình bày mạch lạc, rõ ràng và dễ theo dõi hơn nhiều so với nguyên bản.

Mục tiêu trung tâm của Hume là xây dựng một “khoa học về bản tính con người” (science of human nature). Theo Hume, đời sống tinh thần không phải là một lĩnh vực hoàn toàn bí ẩn hay vận hành tùy tiện, mà hoạt động theo những cơ chế tâm lý tương đối nhất quán mà con người có thể quan sát và phân tích qua kinh nghiệm. Vì vậy, ông cố gắng nghiên cứu những đam mê (passions) theo phương pháp gần với khoa học tự nhiên, thay vì dựa vào những học thuyết siêu hình truyền thống hay những giả thuyết gót học về hồn người hay bản chất con người.