Bản Thể Học — Hành Trình Của Một Câu Hỏi: Có Gì Hiện Hữu Và Hiện Hữu Là Gì? (21)

 Bản Thể Học

Hành Trình Của Một Câu Hỏi: Có Gì Hiện Hữu Và Hiện Hữu Là Gì?

(Từ Hy Lạp Cổ Đại Đến Những Câu Hỏi Về Thực Tại Ngày Nay)

( ← ... tiếp theo )

 

11. Russell: Phân Tích Lôgíc Và Vấn Đề Hiện Hữu (tiếp)

11.3. Logicism: Những Thực Thể Toán Học Hiện Hữu Theo Nghĩa Nào?

 

Ở phần trước, chúng ta đã thấy Russell dùng phân tích lôgích để làm rõ cấu trúc của mệnh đề. Với Logicism — thường dịch là Thuyết lôgích toán học — Russell đưa phương pháp ấy vào một vấn đề cụ thể hơn: toán học thực sự phải thừa nhận những gì?

 

Đây không đơn thuần là một câu hỏi kỹ thuật của toán học. Nó là một câu hỏi bản thể học (ontology) theo đúng nghĩa cổ điển của từ này: bản thể học hỏi có những loại thực thể nào hiện hữu. Khi Russell hỏi toán học “phải thừa nhận những gì”, ông đang hỏi: để những mệnh đề toán học đúng, chúng ta buộc phải tin rằng có những loại vật gì trong thực tại? Nếu số học nói về số, và nếu số là một loại thực thể có thật, thì bản thể học của chúng ta phải có chỗ cho số, tách biệt khỏi những vật cụ thể như con người hay đồ vật. Nhưng nếu số chỉ là một cách nói gọn về những quan hệ giữa những vật cụ thể, thì bản thể học của chúng ta không cần thêm số như một loại thực thể riêng. Đây chính là điểm khiến công việc lôgích của Russell — vốn thoạt nhìn chỉ là kỹ thuật toán học — thực ra chạm thẳng vào bản thể học.

 

Bản Thể Học — Hành Trình Của Một Câu Hỏi: Có Gì Hiện Hữu Và Hiện Hữu Là Gì? (20)

Bản Thể Học

Hành Trình Của Một Câu Hỏi: Có Gì Hiện Hữu Và Hiện Hữu Là Gì?

(Từ Hy Lạp Cổ Đại Đến Những Câu Hỏi Về Thực Tại Ngày Nay)

( ← ... tiếp theo )

 

Bản Thể Học

Hành Trình Của Một Câu Hỏi: Có Gì Hiện Hữu Và Hiện Hữu Là Gì?

(Từ Hy Lạp Cổ Đại Đến Những Câu Hỏi Về Thực Tại Ngày Nay)

( ← ... tiếp theo )

 

11. Russell: Phân Tích Lôgíc Và Vấn Đề Hiện Hữu

 

Nếu Frege đưa lôgíc hiện đại vào trung tâm của việc phân tích ngôn ngữ, thì Bertrand Russell (1872–1970) đưa phương pháp ấy trực tiếp vào câu hỏi về hiện hữu (existence) và cấu trúc của thực tại (structure of reality). Với Russell, một trong những nhiệm vụ quan trọng của triết học là phân tích những mệnh đề phức tạp để làm rõ chúng thực sự nói gì và chúng đòi hỏi chúng ta phải thừa nhận những gì tồn tại.

Bản Thể Học — Hành Trình Của Một Câu Hỏi: Có Gì Hiện Hữu Và Hiện Hữu Là Gì? (19)

Bản Thể Học

Hành Trình Của Một Câu Hỏi: Có Gì Hiện Hữu Và Hiện Hữu Là Gì?

(Từ Hy Lạp Cổ Đại Đến Những Câu Hỏi Về Thực Tại Ngày Nay)

( ← ... tiếp theo )

 

Phần 20

Frege: Lôgíc Và Những Gì Một Mệnh Đề Khẳng Định Về Thực Tại

 

Frege thường được xem là một trong những người đặt nền móng cho lôgíc hiện đại và triết học phân tích. Đối với bản thể học, đóng góp quan trọng của ông nằm ở việc đặt ra một câu hỏi cụ thể: khi một mệnh đề nói về thực tại, cấu trúc lôgíc của mệnh đề ấy cho biết chính xác mệnh đề đang khẳng định những gì hiện hữu, và những thành phần của khẳng định ấy liên hệ với nhau ra sao?

Bản Thể Học — Hành Trình Của Một Câu Hỏi: Có Gì Hiện Hữu Và Hiện Hữu Là Gì? (18)

Bản Thể Học

Hành Trình Của Một Câu Hỏi: Có Gì Hiện Hữu Và Hiện Hữu Là Gì?

(Từ Hy Lạp Cổ Đại Đến Những Câu Hỏi Về Thực Tại Ngày Nay)

( ← ... tiếp theo )

 

Phần 19 — Từ sự phân hóa đến hai con đường trở lại câu hỏi về hiện hữu

 

Sau Husserl và Heidegger, câu hỏi về hiện hữu không biến mất khỏi triết học thế kỷ XX. những triết gia tiếp tục đặt câu hỏi ấy nhưng đi theo những hướng khác nhau.

 

Một hướng tiếp tục từ hiện tượng học và Heidegger. những triết gia trong hướng này quan tâm đến cách con người hiện hữu trong đời sống cụ thể: con người hiện hữu bằng thân xác ra sao, sống trong thế giới như thế nào, sống trong lịch sử ra sao, gặp người khác như thế nào và ngôn ngữ tham gia vào việc con người hiểu thế giới ra sao. Sartre, Camus, Merleau-Ponty, Gadamer, Levinas và Derrida phát triển những hướng khác nhau từ dòng này.

Bản Thể Học — Hành Trình Của Một Câu Hỏi: Có Gì Hiện Hữu Và Hiện Hữu Là Gì? (17)

Bản Thể Học

Hành Trình Của Một Câu Hỏi: Có Gì Hiện Hữu Và Hiện Hữu Là Gì?

(Từ Hy Lạp Cổ Đại Đến Những Câu Hỏi Về Thực Tại Ngày Nay)

( ← ... tiếp theo )

 

 

9. Derrida: Giải Cấu Trúc Và Sự Bất Ổn Của Nền Tảng

9.1. Giới thiệu: Thân thế và hành trình trí thức

 

Jacques Derrida sinh ngày 15/7/1930 tại El Biar (gần Alger) trong một gia đình Jews Sephardi đã sống ở Algérie qua nhiều thế hệ. Gia đình ông nhận quốc tịch Pháp từ năm 1870 theo Sắc lệnh Crémieux. Năm 1942, chính quyền Vichy áp đặt hạn ngạch sắc tộc đối với học sinh Jews tại Algérie thuộc Pháp và đuổi học Derrida. Khi cộng đồng Jews tự mở trường riêng để đón những học sinh bị đuổi, Derrida từ chối vào học vì không muốn tự nhốt mình trong một danh tính bị cô lập; thay vào đó, ông tự ý bỏ học suốt một năm. Kinh nghiệm bị gạt ra bên lề thời thơ ấu này trở thành nguồn gốc sâu xa định hình mối quan tâm suốt đời của Derrida: những phần tử bị đẩy ra ngoài lề, tuy nằm bên trong một hệ thống nhưng chưa bao giờ thực sự thuộc về trung tâm.