Hume – Một Chuyên Luận Về Bản Chất Con Người (06)

Một Chuyên Luận Về Bản Chất Con Người

(A Treatise of Human Nature)

David Hume

 

( ← ... tiếp theo )

 

 

 

 

QUYỂN I – PHẦN 2

Về Những Ý Niệm Không Gian Và Thời Gian

 

MỤC I.

Về Tính Phân Chia Vô Hạn Của Những Ý Niệm Về Không Gian Và Thời Gian

Hume – Một Chuyên Luận Về Bản Chất Con Người (05)

Một Chuyên Luận Về Bản Chất Con Người

(A Treatise of Human Nature)

David Hume

 

( ← ... tiếp theo )

 

QUYỂN I – PHẦN 1

Về những ý niệm, nguồn gốc, thành phần, kết hợp, trừu tượng hóa, v.v.

MỤC VII.

Về Những Ý Niệm Trừu Tượng.

Hume – Một Chuyên Luận Về Bản Chất Con Người (04)

Một Chuyên Luận Về Bản Chất Con Người

(A Treatise of Human Nature)

David Hume

 

( ← ... tiếp theo )

 

 

 

 

QUYỂN I – PHẦN 1

Về những ý niệm, nguồn gốc, thành phần, kết hợp, trừu tượng hóa, v.v.

MỤC. III.

Về Những Ý Niệm Của Trí Nhớ Và Trí Tưởng Tượng.

Hume – Một Chuyên Luận Về Bản Chất Con Người (03)

Một Chuyên Luận Về Bản Chất Con Người

(A Treatise of Human Nature)

David Hume

 

( ← ... tiếp theo )

 

 

 

  

Một Chuyên Luận Về Bản Chất Con Người

 

MỤC. I.

Về Nguồn Gốc Của Những Ý Niệm Của Chúng Ta.

[SECT. I. -  Of the Origin of our Ideas.]

Hume – Một Chuyên Luận Về Bản Chất Con Người (02)

 Một Chuyên Luận Về Bản Chất Con Người

(A Treatise of Human Nature)

David Hume

 

( ← ... tiếp theo )

 

 

 

 

 

Một Chuyên Luận Về Bản Chất Con Người

DẪN NHẬP

 

[Trong phần Dẫn nhập của A Treatise of Human Nature, Hume không bắt đầu bằng việc trình bày một học thuyết đã hoàn chỉnh, mà bằng cách phác họa lại toàn bộ hướng đi của triết học như một dự án cần được tái thiết. Có thể đọc toàn bộ lập luận của ông như một chuỗi bốn bước liên kết chặt chẽ với nhau, tạo thành khung nền cho toàn bộ công trình sau đó.

Hume – Một Chuyên Luận Về Bản Chất Con Người (01)

Một Chuyên Luận Về Bản Chất Con Người

Một nỗ lực để giới thiệu Phương pháp lý luận duy nghiệm

Vào Trong Những Đề tài Đạo Đức.

 [A Treatise of Human Nature (1739-40)

Being An Attempt to Introduce the Experimental Method of Reasoning

Into Moral Subjects)]

David Hume (1711–1776)

 

GHI CHÚ CỦA NGƯỜI BIÊN TẬP

Một Chuyên Luận Về Bản Chất Con Người(1739-40)

Do Amyas Merivale và Peter Millican biên tập

 

Dù gặp phải thất bại tương đối lớn vào thời đại của mình, tác phẩm xuất bản đầu tay của Hume – cuốn Một Chuyên Luận Về Bản Chất Con Người(Treatise of Human Nature) – ngày nay lại nhận được sự công nhận rộng rãi như một kiệt tác triết học. Chính tác phẩm này, hơn bất kỳ tác phẩm nào khác, đã mang lại cho Hume danh tiếng hoàn toàn xứng đáng với tư cách là triết gia vĩ đại nhất trong thế giới nói tiếng Anh.

Chúng tôi trích xuất văn bản ở đây từ bản scan của ấn bản gốc do Hệ thống Bộ sưu tập Trực tuyến về Thế kỷ 18 (ECCO) lưu trữ. Ngoại trừ những điểm điều chỉnh chung áp dụng cho tất cả những văn bản trên trang web này, chúng tôi ghi nhận những điểm thay đổi cụ thể so với văn bản gốc như sau:

Nietzsche – Bên kia Thiện và Ác (11)

Bên kia Thiện và Ác

Khúc dạo đầu cho một Triết Lý của Ngày Mai

(Jenseits von Gut und Böse - Vorspiel einer Philosophie der Zukunft)

Friedrich Nietzsche.

( ← . . . tiếp theo )

Top of FormBottom of Form

 

 

 Phần Chín

Thế nào là cao quý?

 

268.

Rốt cuộc, cái "tầm thường" (Gemeinheit) là gì? — Từ ngữ là những ký hiệu âm thanh cho các khái niệm; còn khái niệm lại là những ký hiệu hình ảnh, ít nhiều xác định, cho những cảm giác thường xuyên lặp lại và thường xuất hiện cùng nhau, tức cho những nhóm cảm giác.

Để hiểu nhau, không chỉ cần dùng cùng một từ ngữ: người ta còn phải dùng cùng những từ ấy cho cùng một loại kinh nghiệm nội tâm; cuối cùng, người ta phải có những kinh nghiệm chung với nhau.

Nietzsche – Bên kia Thiện và Ác (10)

Bên kia Thiện và Ác

Khúc dạo đầu cho một Triết Lý của Ngày Mai

(Jenseits von Gut und Böse - Vorspiel einer Philosophie der Zukunft)

Friedrich Nietzsche.

( ← . . . tiếp theo )

Top of FormBottom of Form

 

Phần Chín

Thế nào là cao quý?

(Neuntes Hauptstück:

was ist vornehm?.) [1]

 

 

257

Mọi sự nâng cao kiểu người mang tên “con người” [2]  từ trước đến nay đều là công trình của một xã hội quý tộc — và trong tương lai cũng sẽ luôn như vậy: tức một xã hội tin vào một chiếc thang thứ bậc kéo dài rất lâu, tin vào sự khác biệt về giá trị giữa người này với người khác, và xem sự nô lệ, theo một nghĩa nào đó, là điều cần thiết.

Nietzsche – Bên kia Thiện và Ác (09)

Bên kia Thiện và Ác

Khúc dạo đầu cho một Triết Lý của Ngày Mai

(Jenseits von Gut und Böse - Vorspiel einer Philosophie der Zukunft)

Friedrich Nietzsche.

( ← . . . tiếp theo )

Top of FormBottom of Form

Chương Tám: Dân tộc và Tổ quốc

(Achtes Hauptstück: Völker und Vaterländer.) [1]

 

240.

Tôi lại nghe — như lần đầu tiên — khúc mở đầu Die Meistersinger von Nürnberg của Richard Wagner: một nghệ thuật tráng lệ, quá tải, nặng nề, muộn màng — nghệ thuật có kiêu hãnh, kiêu hãnh đến mức giả định hai thế kỷ âm nhạc vẫn còn sống — để có thể hiểu nó: — thật đáng khen cho người Đức, rằng sự kiêu hãnh ấy không sai lầm!

Một hỗn hợp của mọi loại nhựa sống và sức lực — bao nhiêu mùa, bao nhiêu bầu trời, bao nhiêu khí hậu trộn vào đây! — khi thì cổ xưa, khi thì xa lạ, khi thì khắc nghiệt, khi thì non trẻ quá mức — tùy tiện — nhưng lại trang nghiêm kiểu truyền thống — không hiếm khi tinh nghịch — thường thô ráp, cục mịch — có lửa, có can đảm — và đồng thời: da nhợt nhạt của những trái cây chín muộn.

Hume – Về Tự Tử

VỀ TỰ TỬ

[Of Suicide (1777, 1755)]

David Hume

(Posthumous Works)

 

 

 

GHI CHÚ CỦA NGƯỜI BIÊN TẬP BẢN TIẾNG ANH

 

Hai bài luận Về Tự Tử và Về Sự Bất Tử Của Hồn Người ban đầu được dự định xuất bản trong một tuyển tập dự kiến năm 1755 có tên là Năm Luận văn , nhưng Hume đã quyết định rút lại chúng trước khi xuất bản. Chúng được thay thế bằng bài luận Về Tiêu Chuẩn của Thị Hiếu Thẩm Mỹ, và tuyển tập xuất hiện vào năm 1757 dưới tên gọi Bốn Luận Văn. Những bài luận bị lược bỏ cuối cùng đã được xuất bản sau khi ông mất và ẩn danh vào năm 1777, nhưng văn bản ở đây—giống như ấn bản tiêu chuẩn của Miller (1987)—lại theo phiên bản năm 1755, trong đó có một bản in thử ở Thư viện Quốc gia Scotland với một số chỉnh sửa bằng chữ viết tay của Hume.

Hume – Về Sự Bất Tử Của Hồn Người (03)

Về Sự Bất Tử Của Hồn Người

(Of the Immortality of the Soul)

David Hume

 ( ← ... tiếp theo )

 

 

Về Sự Bất Tử Của Hồn Người

 

IS 30, Mil 596

III.

Những lý lẽ dựa trên việc quan sát tự nhiên [1]  và dựa trên sự giống nhau giữa các hiện tượng trong tự nhiên là những lý lẽ mạnh mẽ nhất ủng hộ quan điểm cho rằng hồn người cũng có tính phải chết. Thực ra, đây là loại lý lẽ triết học duy nhất mà chúng ta nên chấp nhận trong vấn đề này, cũng như trong mọi vấn đề liên quan đến những gì thực sự diễn ra trong thế giới.

Hume – Về Sự Bất Tử Của Hồn Người (02)

Về Sự Bất Tử Của Hồn Người

(Of the Immortality of the Soul)

David Hume

 ( ← ... tiếp theo )

 

 

Về Sự Bất Tử Của Hồn Người

 

IS 8, Mil 592

II.

Bây giờ hãy xét đến những lập luận đạo đức, đặc biệt là những lập luận được rút ra từ công lý của Gót. Theo những lập luận này, người ta cho rằng công lý thần linh còn đòi hỏi phải có sự trừng phạt tiếp theo đối với kẻ ác và phần thưởng tiếp theo đối với người đức hạnh.

Nietzsche – Bên kia Thiện và Ác (08)

Bên kia Thiện và Ác

Khúc dạo đầu cho một Triết Lý của Ngày Mai

(Jenseits von Gut und Böse - Vorspiel einer Philosophie der Zukunft)

Friedrich Nietzsche.

( ← . . . tiếp theo )

Top of Form

 

Chương Bảy:

Những Đức Hạnh Của Chúng Ta.

(Siebentes Hauptstück: unsere Tugenden.) [1]

 

 

214.

Những đức hạnh của chúng ta? — Có khả năng là chúng ta cũng vẫn còn có những đức hạnh của riêng mình, dù rõ ràng chúng sẽ không phải là những đức hạnh trung hậu, chất phác và thô kệch kia, vì những đức hạnh ấy khiến chúng ta vừa kính trọng ông bà mình, vừa phải giữ họ ở một khoảng cách khỏi thân thể mình.

Chúng ta, những người châu Âu của ngày mai, những kẻ đầu tiên của thế kỷ hai mươi, — với toàn bộ tính tò mò nguy hiểm của chúng ta, sự đa tạp và nghệ thuật hóa trang của chúng ta, sự tàn nhẫn đã trở nên mềm nhũn và như được làm ngọt của chúng ta trong tinh thần và giác quan, — nếu chúng ta có đức hạnh, thì rất có thể chỉ là những đức hạnh đã học cách thích nghi tốt nhất với những khuynh hướng kín đáo nhất và sâu nhất của chúng ta, với những nhu cầu nóng nhất của chúng ta.

Vậy thì hãy thử tìm chúng trong những mê cung của chúng ta! — nơi mà, như người ta biết, đủ thứ bị đánh mất, và nhiều thứ mất hẳn không thể tìm lại.

Cái chết của Siêu hình học (02)

Cái chết của Siêu hình học

Tại sao Triết học từ bỏ Thực tại Tối hậu

( ← ... tiếp theo )

 

Cái chết của Siêu hình học

Phần 5: Sự Tự Hủy Diệt Của Thuyết Thực Chứng

Vì sao Nguyên tắc Kiểm chứng tự “nuốt chửng” chính nó

 

Thuyết Thực chứng Logic, dù từng giữ vị thế trung tâm trong triết học phân tích đầu thế kỷ XX, đã suy tàn rõ rệt trong giai đoạn từ khoảng 1950 đến 1970. Sự sụp đổ này không thể được hiểu như một thay đổi mang tính học phái đơn thuần, nhưng là kết quả của một khủng hoảng cấu trúc nội tại, trong đó chính những nguyên tắc nền tảng của phong trào, khi được triển khai một cách nghiêm ngặt, đã bộc lộ tính không thể thực hiện được của chúng. Quan trọng hơn, sự sụp đổ này diễn ra đồng thời ở ba mức độ: mức độ ngôn ngữ (meaning), mức độ tiêu chuẩn (criterion), và mức độ siêu-tiêu chuẩn (meta-criterion), tức chính điều kiện để một tiêu chuẩn có thể được xem là hợp lệ.

Hume – Về Sự Bất Tử Của Hồn Người (01)

Về Sự Bất Tử Của Hồn Người

(Of the Immortality of the Soul)

David Hume

 

 

 

GIỚI THIỆU CỦA NGƯỜI DỊCH

Hume Và Phê bình Quan Niệm Hồn Người Bất Tử Trong Truyền Thống Đạo Kitô Châu Âu

1. Tống quát

Tiểu luận Of the Immortality of the Soul (Về sự bất tử của hồn người) của David Hume là một trong những văn bản triết học gây tranh luận mạnh nhất trong thế kỷ XVIII. Trong bối cảnh tư tưởng châu Âu lúc bấy giờ, học thuyết về hồn người bất tử là một trụ cột quan trọng của đạo Kitô: nó bảo đảm cho lòng tin tôn giáo về phán xét sau khi chết, Thiên Đàng, Hỏa ngục và công lý tối hậu của Gót.

Hume – Một Luận Văn Về Những Đam Mê (04)

Một Luận Văn Về Những Đam Mê

(A Dissertation on the Passions)

David Hume

 

( ← ... tiếp theo )

 

MỘT LUẬN VĂN VỀ NHỮNG ĐAM MÊ

                                                                              

PHẦN IV

 

[ P 4.1, Bea 21 ]

1. Lý thuyết hiện nay về những đam mê (passions) ở đây phụ thuộc hoàn toàn vào mối liên hệ hai chiều giữa cảm thức (sentiments) và ý niệm (ideas), cũng như sự hỗ trợ qua lại mà các mối liên hệ này mang lại cho nhau. Vì vậy, sẽ không sai nếu minh họa những nguyên lý này bằng thêm một vài ví dụ.

Hume – Một Luận Văn Về Những Đam Mê (03)

Một Luận Văn Về Những Đam Mê

(A Dissertation on the Passions)

 

David Hume

 

( ← ... tiếp theo )

 

 

MỘT LUẬN VĂN VỀ NHỮNG ĐAM MÊ

PHẦN III.

 

[ P 3.1, Bea 18 ]

1. Khi rà soát lại tất cả những nguyên nhân sản sinh ra cảm xúc (passion) tự về hào hay về tự ti (humility), người ta sẽ dễ dàng nhận thấy rằng: chính hoàn cảnh đó, nếu được chuyển dịch từ bản thân chúng ta sang một người khác, sẽ biến người đó thành đối tượng của tình yêu hay lòng thù hận, sự kính trọng hay sự khinh miệt. Đức hạnh, tài năng, vẻ đẹp, gia thế, sự giàu có và quyền lực của người khác sẽ khơi dậy những cảm thức (sentiments) thuận lợi dành cho họ; còn thói xấu, sự ngu muội, hình thể khiếm khuyết, nghèo khó và sự hèn hạ của họ lại khởi động những cảm thức trái ngược. Ràng buộc hai chiều giữa những ấn tượng và những ý niệm vẫn vận hành trên những cảm xúc yêu và ghét này, tương tự như đối với những cảm xúc tự hào và tự ti trước đó. Bất cứ điều gì mang lại một sự dễ chịu hay nỗi khổ sở (pleasure or pain) biệt lập, và có tương quan hoặc kết nối với một người khác, đều biến người đó thành đối tượng cho tình cảm (affection) hay sự ghê tởm của chúng ta.

Hume – Một Luận Văn Về Những Đam Mê (02)

Một Luận Văn Về Những Đam Mê

(A Dissertation on the Passions)

 

David Hume

 

( ← ... tiếp theo )

 

 

MỘT LUẬN VĂN VỀ NHỮNG ĐAM MÊ

 

PHẦN II.

 

[ P 2.1, Bea 7 ]

1. Bên cạnh những cảm xúc (passions) đã nhắc đến ở trên, vốn nảy sinh từ việc theo đuổi trực tiếp tốt lành (good) và né tránh tai họa (evil), còn có những cảm xúc khác mang bản chất phức tạp hơn, hàm chứa nhiều hơn một góc nhìn hay sự cân nhắc. Do đó, Tự hào (Pride) là một sự hài lòng nhất định ở bản thân nhờ vào một thành tựu hay vật sở hữu nào đó mà chúng ta được hưởng; ngược lại, Tự ti (Humility) [1] là sự không hài lòng với bản thân do một khiếm khuyết hay sự yếu đuối nào đó.