Nietzsche – Bên kia Thiện và Ác (12)

Bên kia Thiện và Ác

Khúc dạo đầu cho một Triết Lý của Ngày Mai

(Jenseits von Gut und Böse - Vorspiel einer Philosophie der Zukunft)

 

Friedrich Nietzsche.

( ← . . . tiếp theo )

 

 

Bên kia Thiện và Ác

Từ Những Đinh Núi Cao. Khúc Hát Sau Chính Ngọ

(Aus hohen Bergen.  Nachgesang)

 

 

Ôi giờ giữa đời — chính ngọ!
Khoảnh khắc trang nghiêm của ánh sáng!

Ôi khu vườn mùa hè!

Một thứ hạnh phúc không yên: đứng, dò tìm, chờ đợi.
Ta chờ những người bạn — ngày đêm sẵn sàng.

Các bạn ở đâu? Đến đi! Đã đến lúc rồi!

Chẳng phải vì các bạn mà hôm nay sông băng xám kia
được phủ đầy hoa hồng sao? [1]

Con suối đang tìm các bạn.
Gió và mây hôm nay cũng được kéo lên cao hơn,
vào tận nền xanh thẳm — chỉ để nhìn các bạn,
từ tầm nhìn xa nhất của loài chim. [2]

Trên đỉnh cao nhất, bàn tiệc đã được dọn cho các bạn.

Ai sống gần các vì sao như thế?
Ai chạm gần những vực thẳm xa lạnh nhất?

Vương quốc của ta — còn vương quốc nào vươn xa hơn?
Mật ngọt của ta — ai đã nếm?

Nietzsche – Bên kia Thiện và Ác (07)

Bên kia Thiện và Ác

Khúc dạo đầu cho một Triết Lý của Ngày Mai

(Jenseits von Gut und Böse - Vorspiel einer Philosophie der Zukunft)

 

Friedrich Nietzsche.

( ← . . . tiếp theo )

 

 

Top of Form

Chương Sáu

Chúng Ta, Những Học Giả

(Sechstes Hauptstück: wir Gelehrten) [1]

 

204.

Với nguy cơ rằng ngay ở đây việc luân lý hóa lại lộ ra đúng cái mà nó vẫn luôn là — tức, theo Balzac, một kiểu montrer ses plaies (phô bày những vết thương của mình) không chút e dè [2] — tôi muốn dám đứng lên chống lại một sự đảo lộn thứ bậc không thích đáng và tai hại, hiện đang âm thầm hình thành giữa khoa học và triết học, gần như không ai nhận thấy và với một lương tâm hoàn toàn thanh thản.[3]

Theo tôi, người ta phải có quyền lên tiếng về một vấn đề cao hơn thuộc về thứ bậc như thế từ chính kinh nghiệm của mình — mà kinh nghiệm, nếu hỏi tôi, hầu như luôn là kinh nghiệm cay đắng — để khỏi nói về nó như kẻ mù nói về màu sắc, hay như phụ nữ và nghệ sĩ nói chống lại khoa học (“Ôi, thứ khoa học đáng ghét ấy!” — bản năng và lòng tự ái bị tổn thương của họ than thở — “nó lúc nào cũng nhìn thấu những gì ẩn phía sau!”). [4]

Nietzsche – Bên kia Thiện và Ác (06)

Bên kia Thiện và Ác

Khúc dạo đầu cho một Triết Lý của Ngày Mai

(Jenseits von Gut und Böse - Vorspiel einer Philosophie der Zukunft)

 

Friedrich Nietzsche.

( ← . . . tiếp theo )

 

 

Chương Năm:
Về Lịch Sử Tự Nhiên Của Đạo Đức.

(zur Naturgeschichte der Moral.) [1]

 

186.

Hiện nay ở châu Âu, cảm giác đạo đức cũng tinh tế, muộn màng, nhiều mặt, dễ kích động và được gọt giũa đến mức ấy, trong khi “khoa học về đạo đức” đi kèm với nó vẫn còn trẻ con, mới nhập môn, vụng về và thô tay: — một sự đối lập hấp dẫn, đôi khi còn hiện ra thấy được bằng xương bằng thịt ngay trong chính con người của một nhà đạo đức học. Ngay cả cụm từ “khoa học về đạo đức”, xét theo cái mà nó muốn chỉ tới, cũng quá kiêu căng và trái với gu tốt: mà gu tốt thì thường luôn là một linh cảm trước dành cho những từ khiêm tốn hơn.

Người ta nên, với tất cả sự nghiêm ngặt, thú nhận với chính mình điều còn cần thiết trong một thời gian rất dài nữa ở đây, điều mà trước mắt chỉ riêng nó mới có quyền chính đáng: tức là việc thu thập chất liệu, việc nắm bắt bằng khái niệm và sắp xếp lại một vương quốc khổng lồ của những cảm giác giá trị tinh tế và những khác biệt giá trị, những thứ đang sống, lớn lên, sinh sản và suy tàn, — và, có lẽ, những thử nghiệm nhằm làm cho những hình dạng lặp đi lặp lại và thường gặp nhất của sự kết tinh sống động này trở nên trực quan, — như sự chuẩn bị cho một học thuyết về những kiểu loại đạo đức.

Nietzsche – Bên kia Thiện và Ác (05)

Bên kia Thiện và Ác

Khúc dạo đầu cho một Triết Lý của Ngày Mai

(Jenseits von Gut und Böse - Vorspiel einer Philosophie der Zukunft)

 

Friedrich Nietzsche.

( ← . . . tiếp theo )

 

 

 

Chương Bốn

Những Châm Ngôn Và Các Đoạn Xen Kẽ

(Vierte Abteilung: Sprüche Und Zwischenspiele) [1]

NHỮNG CHÂM NGÔN (63–185)

 

Ai về căn bản là người làm thầy, thì chỉ xem mọi sự một cách nghiêm túc trong quan hệ với học trò của mình, — ngay cả chính mình cũng vậy.

64.  

“Tri thức vì chính nó” — đó là cái bẫy cuối cùng mà đạo đức giăng ra: bằng cách ấy, người ta lại hoàn toàn mắc kẹt vào nó thêm một lần nữa.

65.  

Sức quyến rũ của tri thức sẽ rất nhỏ, nếu trên con đường đi đến nó, người ta không phải vượt qua quá nhiều sự xấu hổ.

65a.

Người ta bất lương nhất với chính Gót của mình: Ngài không được phép phạm tội! [2]

66.  

Hume - Một Luận Văn Về Những Đam Mê (01)

Một Luận Văn Về Những Đam Mê

(A Dissertation on the Passions)

 David Hume

 

 

 

MỘT LUẬN VĂN VỀ NHỮNG ĐAM MÊ

(A Dissertation on the Passions (1757, 1777)

 

Giới Thiệu Tổng Quát Của Người Dịch Bản Tiếng Việt

 

A Dissertation on the Passions là một khảo luận ngắn của David Hume, xuất bản năm 1757, trong đó ông trình bày một cách cô đọng và có hệ thống lý thuyết về những đam mê (passions) cùng những động lực chi phối hành vi con người. Tác phẩm này thực chất là bản chỉnh lý và tái cấu trúc phần “Of the Passions” trong A Treatise of Human Nature (1739–1740), nhưng được tổ chức lại theo hướng khái quát hơn, mạch lạc hơn và dễ tiếp cận hơn — phản ánh nỗ lực của Hume trong việc đưa triết học đến gần công chúng trí thức rộng rãi hơn là chỉ giới học giả.

Hume – Một Điều Tra Về Những Khả Năng Nhận Thức Của Con Người (18)

Một Điều Tra Về Những Khả Năng Nhận Thức Của Con Người

(An Enquiry concerning Human Understanding)

David Hume

 

( ← ... tiếp theo )

 

 

 

 

LỜI BẠT CỦA NGƯỜI DỊCH BẢN TIẾNG VIỆT

 

Đọc An Enquiry Concerning Human Understanding của David Hume

 

An Enquiry Concerning Human Understanding của David Hume không nên được tiếp cận như một hệ thống triết học giáo điều khép kín, mà như một cuộc khảo sát liên tục về cấu tạo, cơ chế vận hành, và giới hạn của khả năng nhận thức của con người. Tác phẩm này không chỉ trình bày một số luận điểm riêng lẻ về nhận thức học, mà còn đánh dấu một bước chuyển quyết định trong lịch sử triết học hiện đại: triết học từ bỏ dần tham vọng xây dựng những nền tảng siêu hình học chắc chắn tuyệt đối về thực tại để chuyển sang khảo sát chính những điều kiện khiến tri thức của con người trở nên khả hữu, cũng như những giới hạn mà lý trí không thể vượt qua.

Nietzsche – Bên kia Thiện và Ác (04)

Bên kia Thiện và Ác

Khúc dạo đầu cho một Triết Lý của Ngày Mai

(Jenseits von Gut und Böse - Vorspiel einer Philosophie der Zukunft)

 

Friedrich Nietzsche.

( ← . . . tiếp theo )

 

 

 

Bên kia Thiện và Ác

 

Chương Ba:

Về Cấu Trúc Tôn Giáo Của Tâm Lý Con Người

 

 

45.

Hồn người và những giới hạn của nó, toàn bộ phạm vi mà kinh nghiệm nội tâm con người đã đạt được cho đến nay, những đỉnh cao, vực sâu và khoảng xa của những kinh nghiệm ấy, toàn bộ lịch sử của hồn người từ trước đến nay và những khả năng còn chưa được hút cạn của nó: đó là khu săn bắn được định sẵn cho một nhà tâm lý học bẩm sinh và cho một kẻ sống vì những cuộc săn lớn trong thế giới tâm hồn. [1]

Nhưng hắn thường phải tuyệt vọng tự nói với mình: “một cá nhân! ôi, chỉ một cá nhân! và khu rừng lớn này, rừng nguyên sinh này!”

Và vì thế hắn mong có vài trăm thợ săn phụ và những con chó đánh hơi tinh vi, có học, để hắn có thể đẩy chúng vào lịch sử của hồn người, nhằm lùa gom con mồi của mình ở đó.

Vô ích: hắn thử đi thử lại, một cách kỹ lưỡng và cay đắng, thấy rõ rằng rất khó tìm được những kẻ phụ trợ và những con chó cho tất cả những thứ đang kích thích đúng vào tò mò của hắn.

Điều bất lợi của việc phái các học giả vào những vùng săn bắn mới và nguy hiểm, nơi cần dũng khí, khôn ngoan, tinh tế theo mọi nghĩa, nằm ở chỗ: chính ở nơi đó họ không còn dùng được nữa, nơi “cuộc săn lớn”, nhưng cũng là nơi nguy hiểm lớn bắt đầu — chính ở đó họ mất con mắt đánh hơi và cái mũi đánh dấu dấu vết.

Hume – Một Điều Tra Về Những Khả Năng Nhận Thức Của Con Người (17)

Một Điều Tra Về Những Khả Năng Nhận Thức Của Con Người

(An Enquiry concerning Human Understanding)

David Hume

 

( ← ... tiếp theo )

 

 

 

 

Tiết XII.

Về Triết Học Của Trường Phái Học Viện (Academy), Hay Triết Học Hoài Nghi

(Of The Academical Or Sceptical Philosophy. )

 

 

PHẦN II

 

E 12. 17, SBN 155–156

Có vẻ như là một nỗ lực cực đoan của những người hoài nghi khi tìm cách phá hủy lý trí bằng chính lập luận và suy luận; tuy nhiên, đó lại chính là mục tiêu bao quát của mọi khảo cứu và tranh luận của họ.

Họ tìm cách đưa ra những phản đối, cả với những suy luận trừu tượng lẫn với những suy luận liên quan đến sự kiện và hiện hữu.

Hume – Một Điều Tra Về Những Khả Năng Nhận Thức Của Con Người (16)

Một Điều Tra Về Những Khả Năng Nhận Thức Của Con Người

(An Enquiry concerning Human Understanding)

David Hume

 

( ← ... tiếp theo )

 

 

Tiết XII.

Về Triết Học Của Trường Phái Học Viện (Academy), Hay Triết Học Hoài Nghi

(Of The Academical Or Sceptical Philosophy. )

 

PHẦN I

 

E 12. 1, SBN 149

Không có chủ đề nào từng chứng kiến nhiều lập luận triết học được triển khai hơn là chủ đề chứng minh sự hiện hữu của một Gót và bác bỏ những ngụy biện của những Người Không Tin Có Gót [1] ; và tuy vậy, ngay cả những triết gia sùng đạo nhất vẫn còn tranh luận, liệu có thể có những con người bị “che mờ” đến mức trở thành những người không tin có Gót về mặt lý thuyết hay không. [2]

Chúng ta phải hòa giải những mâu thuẫn này như thế nào? [3]

Những hiệp sĩ giang hồ, từng lang thang khắp nơi để dẹp bỏ rồng thiêng và người khổng lồ, chưa bao giờ nghi ngờ dù chỉ một chút về sự hiện hữu của những quái vật ấy. [4]

Cái chết của Siêu hình học (01)

Cái chết của Siêu hình học

Tại sao Triết học từ bỏ Thực tại Tối hậu

 

 

 

 

Mục lục

• Dẫn nhập
• Phần 1: Cách mạng Kant: Siêu hình học đã trở thành câu chuyện về chúng ta nhưng không phải về thực tại như thế nào
• Phần 2: Quả bom của Hume: Cuộc khủng hoảng hoài nghi khiến Kant trở nên tất yếu
• Phần 3: Tác phẩm Tractatus của Wittgenstein: Giới hạn của ngôn ngữ là giới hạn của thế giới
• Phần 4: Cuộc tấn công của Thuyết Thực chứng Logic: Nguyên tắc Kiểm chứng
• Phần 5: Sự tự hủy diệt của Thuyết Thực chứng: Tại sao Nguyên tắc Kiểm chứng tự “nuốt chửng” chính nó
• Phần 6: “Hai giáo điều” của Quine: Phá hủy nền tảng
• Phần 7: Wittgenstein giai đoạn sau: Trò chơi ngôn ngữ và sự kết thúc của Bản thể luận
• Phần 8: Hệ khuôn khổ của Carnap: Bản thể luận chỉ là sự lựa chọn ngôn ngữ
• Phần 9: Nietzsche và sự phê phán của Triết học Lục địa: Siêu hình học thực chất là Tâm lý học
• Phần 10: Sự phá hủy của Heidegger: Hữu thể và sự kết thúc của Siêu hình học Tây phương
• Phần 11: Sự tan rã của Thuyết Thực dụng: Khi Siêu hình học không tạo ra khác biệt thực tế
• Phần 12: Khoa học đối đầu Siêu hình học: Vật lý học và Thần kinh học tiêu diệt Thuyết nhị nguyên
• Phần 13: Sự hồi sinh thất bại: Tại sao Siêu hình học Cách thức không cứu vãn được công trình này
• Phần 14: Tại sao Siêu hình học phải chết: Sự đồng thuận cuối cùng
• Phần 15: Những gì còn lại: Triết học sau Siêu hình học

Hume – Một Điều Tra Về Những Khả Năng Nhận Thức Của Con Người (15)

Một Điều Tra Về Những Khả Năng Nhận Thức Của Con Người

(An Enquiry concerning Human Understanding)

David Hume

 

( ← ... tiếp theo )

 

Tiết XI

 

Về Sự Lo Liệu Cá Biệt Của Gót Và Về Một Cõi Sống Sau Cái Chết. [1]

 

E 11. 1, SBN 132

Gần đây, tôi có trò chuyện với một người bạn, người vốn yêu thích những nghịch lý hoài nghi. [2] Trong trò chuyện đó, dù ông đưa ra nhiều nguyên lý vốn tôi chẳng đời nào tán thành được, nhưng chúng có vẻ thú vị, gợi hiếu kỳ và mang một vài liên hệ với chuỗi của những lập luận được dẫn dắt xuyên suốt tiến trình điều tra này, nên tôi xin chép lại chúng từ trí nhớ một cách xác thực nhất có thể được, để trình lên sự phán xét của người đọc.

Hume – Một Điều Tra Về Những Khả Năng Nhận Thức Của Con Người (14)

Một Điều Tra Về Những Khả Năng Nhận Thức Của Con Người

(An Enquiry concerning Human Understanding)

David Hume

 

( ← ... tiếp theo )

 

 

TIẾT X.

Về Phép Lạ.

 

PHẦN II.

 

E 10. 14, SBN 116

Trong những suy luận trên đây, chúng ta đã giả định rằng lời chứng làm nền tảng cho một phép lạ có thể đạt tới mức của một minh chứng [1] trọn vẹn, và sự sai lầm của lời chứng đó sẽ là một gì phi thường thực sự. Thế nhưng, có thể dễ dàng cho thấy rằng chúng ta đã quá hào phóng trong sự nhượng bộ của chúng ta, và chưa bao giờ có một biến cố mang tính phép lạ nào được xác lập dựa trên một bằng chứng hiển nhiên đầy đủ đến như thế.

Nietzsche – Bên kia Thiện và Ác (03)

Bên kia Thiện và Ác

Khúc dạo đầu cho một Triết Lý của Ngày Mai

(Jenseits von Gut und Böse - Vorspiel einer Philosophie der Zukunft)

 

Friedrich Nietzsche.

( ← . . . tiếp theo )

 

 

 

Bên kia Thiện và Ác

 

Chương Hai

Tinh Thần Tự Do

 

 

24.

“Ôi, sự giản dị thiêng liêng!” [1] Con người sống trong một sự đơn giản hóa kỳ lạ và cũng là một sự bóp méo thực tại! [2] Người ta không thể ngừng kinh ngạc khi một lần thật sự mở mắt ra trước điều kỳ lạ này!

Chúng ta đã làm cho mọi sự vật việc quanh mình trở nên sáng sủa, trống trải, nhẹ nhàng và đơn giản đến mức nào! Chúng ta đã biết cách trao cho các giác quan của mình một “tấm giấy thông hành” để đi qua mọi bề mặt nông cạn [3], và trao cho tư duy một thứ ham muốn gần như thần thánh đối với những cú nhảy tùy tiện và những suy luận sai lầm! [4]

Chúng ta ngay từ đầu đã biết cách giữ lại sự không biết của chính mình, [5] để có được một thứ tự do khó hiểu, một sự vô tư, thiếu cẩn trọng, gan dạ và vui tươi của đời sống — nhằm có thể tận hưởng chính cuộc sống đó!

Và chỉ trên nền tảng không biết vững chắc, gần như như đá granit này, khoa học mới có thể được dựng lên; ý chí muốn biết chỉ đứng trên một nền sâu xa hơn nhiều: đó là ý chí không muốn biết, không muốn cái chắc chắn, không muốn cái đúng tuyệt đối! [6]

Hume – Một Điều Tra Về Những Khả Năng Nhận Thức Của Con Người (13)

Một Điều Tra Về Những Khả Năng Nhận Thức Của Con Người

(An Enquiry concerning Human Understanding)

David Hume

 

( ← ... tiếp theo )

 

 

 

 

TIẾT X.

Về Phép Lạ.

 

PHẦN I.

E 10. 1, SBN 109

Trong những bài viết của tiến sĩ gót học Tillotson, có một lập luận chống lại thuyết hiện diện thực thể vốn súc tích, thanh nhã và mạnh mẽ đến mức tối đa mà một lập luận có thể đạt tới khi đối đầu với một giáo lý vốn chẳng mấy đáng để bác bỏ tường tận đến thế. [1] Vị giáo chủ uyên bác này nói rằng, mọi phía đều nhìn nhận rằng thẩm quyền của Kinh Thánh hay Truyền thống đều thuần túy dựa trên lời chứng của những tông đồ — những nhân chứng mắt thấy tai nghe về những phép mầu của Đấng Cứu Thế, những minh chứng cho sứ mệnh thiêng liêng của Ngài. Do đó, bằng chứng hiển nhiên của chúng ta về sự thật của đạo Ki tô luôn thấp hơn bằng chứng hiển nhiên về sự thật từ những giác quan của chính chúng ta; bởi lẽ, ngay cả với những vị khởi xướng tôn giáo, bằng chứng ấy cũng không thể lớn hơn [giác quan]; và hiển nhiên là nó phải suy giảm khi truyền từ họ sang những môn đồ; chẳng ai có thể đặt để vào lời chứng của họ một sự tin cậy ngang bằng với đối tượng trực tiếp từ giác quan của chính mình. Thế nhưng, một bằng chứng yếu hơn thì không bao giờ có thể lật đổ một bằng chứng mạnh hơn; do đó, dù học thuyết về sự hiện diện thực tại có được vén lê cho thấy huyền nhiệm rõ ràng đến thế nào trong Kinh Thánh đi nữa, thì việc chúng ta chấp nhận nó vẫn trực tiếp đi ngược lại những quy tắc của suy luận chuẩn xác. Nó mâu thuẫn với giác quan, trong khi cả Kinh Thánh lẫn Truyền thống — những nền tảng giả định của giáo lý này — đều không mang lại sức nặng chứng cứ như giác quan khi chúng chỉ được xem xét như là những bằng chứng ngoại tại, vốn không được thấu đạt đến tâm khảm mỗi người bởi sự vận hành tức thời của Gót Thánh Thần. [2]

Nietzsche – Bên kia Thiện và Ác (02)

Bên kia Thiện và Ác 

Khúc dạo đầu cho một Triết Lý của Ngày Mai

(Jenseits von Gut und Böse - Vorspiel einer Philosophie der Zukunft)

Friedrich Nietzsche.

( ← ... tiếp theo )

 

 

 

Bên kia Thiện và Ác

 

Phần Một

Về Những Định Kiến Của Những Nhà Triết Học

 

1.

 

Lòng ham muốn tìm ra sự thật [1] — thứ sẽ còn lôi cuốn chúng ta dấn thân vào bao nhiêu mối nguy nữa; cái đức tính chân thực lừng lẫy mà mọi triết gia từ trước đến nay đều kính cẩn nhắc tên: cái lòng ham muốn ấy đã bày ra trước mắt chúng ta những câu hỏi gì rồi! Những câu hỏi mới lạ lùng, độc địa và đáng ngờ làm sao! Đó đã là một câu chuyện dài — vậy mà dường như nó mới chỉ vừa bắt đầu? Có gì lạ đâu nếu cuối cùng chúng ta trở nên ngờ vực, mất lòng tin và quay đi một cách bồn chồn? Rằng chính chúng ta cũng nên học từ con Sphinx này cách để đặt ngược lại câu hỏi? Thực sự là ai đang hỏi chúng ta ở đây? Cái gì trong chúng ta thực sự muốn hướng 'đến sự thật'?