Plato – Meno (2)

MENO 

(Μένων)

Plato 

(Πλάτων, Plátōn, 428/427– 348/347 TCN)

(tiếp theo ...)

(81)

Meno: Có phải luận chứng đó, với ông xem dường không vững chắc, Socrates?

Socrates: Không, với tôi.

Meno: Ông có thể cho tôi biết tại sao?

Socrates: Tôi có thể, tôi đã nghe những người khôn ngoan, nam và nữ, nói về những truyền thuyết linh thiêng. . .

Meno: Họ đã nói gì?

Socrates: Những gì, tôi nghĩ rằng, vừa đúng thực và đẹp đẽ.

Meno: Đó là gì, và họ là ai?

Socrates: Những người nói đã là trong số những nhà tu, phái nam và phái nữ, những người có quan tâm với sự có được khả năng để cho một giải thích về những thực hành của họ [1]. Pindar cũng thế, nói về nó, và nhiều những người khác, trong số những nhà thơ đã nhận cảm hứng từ nguồn linh thiêng của chúng ta. Những gì họ nói là thế này; xem liệu bạn có nghĩ rằng họ nói sự thật hay không: Họ nói rằng hồn người thì bất tử; có khi nó đến một kết thúc, mà họ gọi chết, có khi nó được tái sinh, nhưng nó không bao giờ bị hủy diệt, và do đó một người phải sống đời của mình thật sùng tín đạo hạnh nhất đến như có thể được:

Plato – Meno

MENO

(Μένων)

Plato

(Πλάτων, Plátōn, 428/427– 348/347 TCN)

Dẫn nhập của người biên tập bản tiếng Anh

Meno thuộc một trong những gia đình quý tộc hàng đầu của vùng Thessaly, có truyền thống thân hữu với Athens và những quyền lợi của dân Athens. Ở đây, ông là một người trẻ tuổi, sắp sửa dấn mình vào vào một sự nghiệp quân sự và chính trị bất chấp đạo đức, dẫn đến một cái chết trẻ dưới tay của vua Persia. Với “đức hạnh” quý tộc của mình (những độc giả thời cổ của Plato hẳn biết điều đó cuối cùng sẽ đi đến những gì), Meno cộng thêm một sự ngưỡng mộ với những ý tưởng về đề tài ông đã học được từ nhà hùng biện Gorgias (người mà chúng ta hiểu thêm trong đàm thoại mang tên ông). Chúng ta không được nghe kể về những gì đã khiến Meno đến Athens. Người bảo trợ địa phương của gia đình ông là nhà chính trị dân chủ Anylus, một trong những người buộc tội Socrates trong phiên tòa xử triết gia này, và xem ra Meno rõ ràng là khách mời của Anytus. Bắt đầu đột ngột, không dẫn nhập, đàm thoại Meno không có những sửa soạn vào đầu cùng loại như chúng ta thấy trong những đàm thoại Socrates khác, và không bất kỳ loại bối cảnh nội dung nào được đem cho cuộc hội thoại này. Meno muốn biết lập trường của Socrates về câu hỏi đương thời đang được bàn luận nhiều, rằng không biết đức hạnh có thể dạy được hay không, hay không biết có phải nó đến có phần đúng hơn bằng thực hành, hay khác hơn, nó được thụ nhận từ dòng giống và bởi tư chất của một người, hoặc trong một vài cách nào khác hay không? Socrates và Meno theo đuổi câu hỏi đó, và câu trả lời mở đầu về đức hạnh thực sự là gì, đi thẳng đến sự kết luận không ngã ngũ, đặc tính của những đàm thoại Socrates. (Anytus tham dự ngắn ngủi vào cuộc trò chuyện. Ông bùng giận khi, để hỗ trợ cho những nghi ngờ của mình rằng không biết đức hạnh có thể dạy được hay không, Socrates chỉ ra thất bại của những nhà lãnh đạo Athens nổi tiếng trong sự truyền đạt đức hạnh của riêng họ với chính những con trai của họ; và Anytus đưa ra một đe dọa ngầm về những hậu quả có thể xảy ra cho Socrates với những đả kích “vu khống” như vậy).

Plato – Ion

ION

(Iων)

Plato 

(Πλάτων, Plátōn, 428/427– 348/347 TCN)

Dẫn nhập của người biên tập bản tiếng Anh

Một “rhapsode” là một người chuyên nghiệp đọc thơ của Homer, và của một số nhà thơ tên tuổi ban đầu khác của Greece. Ion người thành Ephesus (chúng ta không biết ông là một nhân vật lịch sử hay một sáng tạo của Plato), một rhapsode vừa thắng giải, tình cờ gặp Socrates ở Athens, Socrates bày tỏ sự ngưỡng mộ với nghề nghiệp của Ion, và hỏi rhapsode này về chuyên môn đó. Giữa hai người là một cuộc trò chuyện riêng tư, xem dường không có ai nào khác hiện diện (cũng như trong Euthyphro). Ion tự xưng không chỉ đọc tuyệt vời thơ của Homer (chuyên môn của ông) nhưng cũng nói đẹp đẽ về Homer theo tài hoa của riêng mình – trong sự diễn dịch và giải thích thơ Homer và những đặc sắc ưu việt của nó. Socrates quan tâm nhiều đến khía cạnh thứ hai này, hơn khía cạnh thứ nhất, của tài chuyên môn của Ion. Ông muốn biết Ion có nói về Homer “trên cơ sở của kiến thức hoặc sự tinh thông thành thạo” hay không: có phải Ion nắm vững một khối kiến thức nào đó, vốn ông đem dùng và diễn tả khi nói về Homer?

Plato – Phaedo (07)

Phaedo

(Về Hồn-người)

(Φαίδων, Phaidōn)

Plato (Πλάτων, Plátōn, 428/427– 348/347 TCN)

(... tiếp theo)







Lời bạt của người dịch bản tiếng Việt

1.

Những gì chúng ta nhận được từ Plato qua những đàm thoại của ông, như Phaedo này, là những câu hỏi triết lý. Tự thân những đàm thoại Socrates là hỏi và đáp, vì triết lý theo như Plato, qua nhân vật Socrates của ông, có thể hiểu khá đơn giản là sự đối thoại, là những hỏi và đáp. Nếu mỗi triết gia có một phát biểu tiêu biểu gắn buộc, như một nhãn hiệu thương mại, kiểu như câu “ Gót đã chết” với Nietzche, hay “Cogito ergo sum” với Descartes; với Socrates là phát biểu nổi tiếng, trong đó ông chỉ thẳng vào sự quan trọng của hỏi đáp: “Một đời không tra vấn, là một đời không đáng sống” (“The unexamined life is not worth living”). Con người đặt những câu hỏi về đời người và đời mình, tìm kiếm những trả lời, chiêm nghiệm xem xét chúng, như thế một người mới thực sống, thực hiện hữu, không đơn thuần chỉ tồn tại. Hãy tạm đặt qua những câu hỏi như phát biểu này có nên chấp nhận ngay với không dè dặt hay không, hay nó chỉ đặt ra và đúng với người phát biểu là chính Socrates; ở đây, chúng ta không thể không thấy rõ ràng quan điểm của Plato: sống là để tra vấn, hiểu như dò dẫm, xem xét, tìm kiếm và suy nghĩ, chiêm nghiệm những gì thấy gặp trên đường sống. Tra vấn như thế để “tự hiểu chính mình”, để “biết” sống; đó là chủ động phán xét, chọn lựa trong đời sống, và quan trọng hơn cả, là sống trong ý thức phản tỉnh, không như cây cỏ; từ đó sống có ý nghĩa, đời có giá trị. Sống tự hiểu mình như thế là sống triết lý, tra vấn như thế là triết học. Như thế, không đâu rõ hơn như trong Phaedo, qua những gì nay được gọi là phương pháp Socrates, hay đúng hơn phương pháp bác bẻ nổi tiếng của Socrates: elenchus, Plato trình bày với chúng ta một câu hỏi muôn đời và cơ bản nhất về đời Sống, và không có gì ngạc nhiên, đó chính là câu hỏi về cái Chết.

Plato – Phaedo (06)

Phaedo

(Về Hồn-người)

(Φαίδων, Phaidōn)

Plato (Πλάτων, Plátōn, 428/427– 348/347 TCN)

(... tiếp theo)





Những gì ông nói thì rất đúng, Simmias và Cebes đã cùng nhau nói.

ECHECRATES: Vâng, Zeus ơi, Phaedo, và họ đã đúng, tôi nghĩ ông đã làm những điều này rõ ràng tuyệt diệu với bất cứ một ai dù chỉ chút ít thông minh.

PHAEDO: Vâng, quả thực vậy, Echecrates, và tất cả những ai có mặt đều cũng đã nghĩ như vậy.

ECHECRATES: Và cũng vậy với chúng ta là những người đã không có mặt nhưng bây giờ nghe lại nó. Sau đó đã nói những gì?

Luận chứng thứ tư

(102b-107b)

PHAEDO: Như tôi nhớ lại, khi nhắc kể trên đã được chấp nhận, và đã đồng ý rằng mỗi một của những Thể dạng đã hiện hữu, và rằng những sự vật việc khác có được tên gọi của chúng bởi có một phần chia trong chúng, ông đã tiếp tục điều này bằng hỏi: Nếu bạn nói những sự vật này là như vậy, khi bạn nói rằng Simmias thì cao hơn Socrates nhưng thấp hơn Phaedo, bạn không có ý nói rằng có trong Simmias cả sự cao và sự thấp? – tôi không.

Tuy nhiên, ông nói, bạn có đồng ý rằng những lời của phát biểu “Simmias thì cao hơn Socrates” không diễn tả sự thật của vấn đề? Nó không phải, chắc chắn, là bản chất của Simmias thì cao hơn Socrates vì ông là Simmias, nhưng xảy ra vì ông có dạng cao? Và ông cũng không cao hơn Socrates vì ​​Socrates là Socrates, nhưng vì Socrates có dạng thấp so với dạng cao của người khác? – Đúng.

Và ông cũng không thấp hơn Phaedo vì Phaedo là Phaedo, nhưng vì Phaedo có dạng cao so với dạng thấp của Simmias? – Đó là như vậy.

Như thế khi đó, Simmias được gọi vừa là thấp và cao, tư cách ở giữa hai, trình bày dạng người thấp của ông bị dạng cao của một người vượt qua, và dạng cao của ông vượt qua dạng thấp của người khác. Ông mỉm cười nói thêm, tôi xem ra có vẻ sẽ nói giống như một quyển sách, nhưng đó là như tôi nói. Người kia đồng ý.