Bertrand Russell - Lịch sử Triết học phương Tây (8)

Bertrand Russell

Lịch sử Triết học phương Tây

(tiếp theo)

Quyển Một – Triết học Cổ thời

Chương 9. Những triết gia của thuyết Atom (Atomists)

Những người sáng lập thuyết triết học Atom (atoms – atomism) [1] là hai vị, Leucippus và Democritus. Rất khó khăn mà tách gỡ họ ra, vì họ thường được nhắc đến cùng với nhau, và hiển nhiên có một số những công trình của Leucippus đã về sau được quy cho Democritus.

Leucippus, người dường như đã nổi tiếng khoảng 440 TCN [2], đến từ Miletus, và đã tiếp tục nền triết lý của những nhà duy lý khoa học được liên kết với thành phố này. Ông đã chịu nhiều ảnh hưởng từ Parmenides và Zeno. Quá ít ỏi được biết về ông, khiến Epicurus (một người đi theo Democritus, ở thời muộn hơn về sau) đã nghĩ đến gạt bỏ đi hoàn toàn sự hiện hữu của ông, và một vài người trong thời hiện đại đã trở lại lý thuyết này. Tuy nhiên, có một số nhắc nhở gián tiếp về ông trong Aristotle, và nó có vẻ khó tin rằng những điều này (trong đó bao gồm trích dẫn văn từ) đã có thể xảy ra, nếu ông đã chỉ đơn thuần là một huyền thoại.

Bertrand Russell - Lịch sử Triết học phương Tây (7)

Bertrand Russell

Lịch sử Triết học phương Tây

(tiếp theo)

Quyển Một – Triết học Cổ thời




Chương 7. Thành Athens trong liên hệ với Văn hóa

Sự vĩ đại của Athens bắt đầu vào thời điểm của hai cuộc chiến tranh với Persia (490 TCN và 480-79 TCN). Trước thời gian đó, Ionia và Đại Hylạp (Magna Græcia – những thành phố Hylạp ở vùng nam Ý và Sicily) sản xuất những con người vĩ đại. Chiến thắng của Athens chống lại vua Darius của Persia ở Marathon (490), và của đội thủy quân liên hợp của Hylạp với con trai ông, và với nhà vua kế tiếp Xerxes (480), dưới sự lãnh đạo của Athens, đã đem lại uy tín lớn lao cho Athens. Những người Ionians tại những đảo, và trên phần đất liền của vùng Tiểu Á đã nổi dậy chống lại Persia, và sự giải phóng của họ đã chịu ảnh hưởng của Athens sau khi người Persia đã bị đẩy khỏi vùng đất liền của Hylạp. Trong hoạt động này, dân Sparta, những người chỉ quan tâm với lãnh thổ của họ mà thôi, đã không dính phần. Do đó, Athens trở thành đối tác chiếm ưu thế trong một liên minh chống lại Persia. Theo hiến pháp của liên minh, bất cứ nhà nước nào trong liên minh cũng buộc phải đóng góp, hoặc một số quy định các chiến thuyền, hoặc tổn phí tương đương của chúng. Hầu hết chọn khoản sau, và vì thế Athens giành được uy quyền ưu thắng về hải quân trên những đồng minh khác, và dần dần đã chuyển liên minh vào thành một Đế quốc Athens. Athens đã trở nên giàu có, và thịnh vượng dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Pericles, người đã cai trị, từ sự lựa chọn tự do của những công dân, trong khoảng ba mươi năm, cho đến sự sụp đổ của ông vào năm 430 TCN.

Bertrand Russell - Lịch sử Triết học phương Tây (6)

Bertrand Russell

Lịch sử Triết học phương Tây

(tiếp theo)

Quyển Một – Triết học Cổ thời




Chương 4  – Heraclitus

Thời nay, thông thường có hai thái độ trái ngược nhau đối với dân tộc Hylạp. Một, đã phổ quát trong thực tế, kể từ thời Phục Hưng cho đến thời gian rất gần đây, nhìn những người Hylạp với sự sùng kính gần như mê tín, như những nhà phát minh của tất cả những gì bậc nhất, và như những người thuộc giống thiên tài siêu nhân, mà những con người hiện đại không thể có hi vọng sánh bằng. Thái độ kia, khởi hứng từ những thành tựu khoa học, và từ một tin tưởng lạc quan vào sự tiến bộ, xem những thẩm quyền uy tín của cổ đại Hi La như một ác mộng, và cho rằng hầu hết những đóng góp của họ vào tư tưởng, bây giờ tốt nhất là nên quên đi. Tự mình tôi, tôi không thể nhận cái nào trong hai cái nhìn cực đoan này; mỗi cái, tôi sẽ nói, có một phần đúng và một phần sai. Trước khi đi vào trên bất kỳ chi tiết nào, tôi sẽ cố gắng nói về thứ khôn ngoan loại nào mà chúng ta vẫn có thể rút được từ sự nghiên cứu tư tưởng Hylạp.

Bertrand Russell - Lịch sử Triết học phương Tây (5)

Bertrand Russell

Lịch sử Triết học phương Tây

(tiếp theo)

Quyển Một – Triết học Cổ thời

Chương 3. Pythagoras

Pythagoras, ảnh hưởng của ông trong thời cổ đại và hiện đại, là đề tài của tôi trong chương này, về phương diện trí tuệ, ông là một trong những người quan trọng nhất đã từng sống, cả khi ông khôn ngoan, và khi ông không khôn ngoan. Toán học, hiểu theo nghĩa của suy luận diễn dịch chứng minh, bắt đầu với ông, và trong ông, nó kết nối mật thiết với một hình thức kỳ dị của chủ nghĩa huyền bí. Ảnh hưởng của toán học trên triết học, một phần do ông mà có, kể từ thời ông, đã vừa sâu xa, và vừa không may mắn.

Bertrand Russell - Lịch sử Triết học phương Tây (4)

Bertrand Russell
Lịch sử Triết học phương Try
(tiếp theo)


Quyển Một – Triết học Cổ thời

Chương 2 – Trường phái Milesian

Trong tất cả mọi lịch sử triết học cho sinh viên, điều đầu tiên được nhắc đến là triết học đã bắt đầu với Thales, người đã nói rằng tất-cả-mọi-thứ được tạo bởi nước. Điều này làm nản lòng người mới bắt đầu, là người đang cố gắng – có lẽ không phải là rất nhiều – để cảm nhận được sự tôn trọng đối với triết học mà chương trình giảng dạy dường như mong đợi. Có đó, tuy nhiên, dư dật lý do để cảm thấy tôn trọng dành cho Thales, mặc dù có lẽ, như một nhà khoa học, hơn là một triết gia, theo nghĩa hiện đại của từ này.

Thales là người quê quán ở thành Miletus [1], tại Tiểu Á, một thành phố thương mại sầm uất, ở đấy có một số dân nô lệ đông đảo, và một cuộc kình chống giai cấp gay gắt giữa giàu và nghèo trong lớp dân cư tự do. “Tại Miletus đám dân giả đầu tiên đã chiến thắng và giết vợ và con cái của những quý tộc, sau đó những tầng lớp quý tộc chiếm lại ưu thế, và đã đốt sống những đối thủ, đã thắp sáng các vùng trống của thành phố với những ngọn đuốc sống” [2]. Những hoàn cảnh tương tự như thế đã xảy ra trong hầu hết những thành phố Hylạp vùng Tiểu Á trong thời của Thales.