Plato - Phiên Tòa và cái Chết của Socrates (4)

Plato

Phiên Tòa và cái Chết của Socrates

Lời Socrates cãi trước tòa 

Apology 

(tiếp theo)

1.3.1.1. Đối chất với Meletus

1.3.1.1. Đối chất thứ nhất: về giáo dục giới Trẻ 

Ông ta nói rằng tôi phạm tội làm hư hỏng giới trẻ, nhưng tôi nói rằng Meletus thì phạm tội về xử sự những vấn đề nghiêm trọng một cách nông nổi, về mang người ta ra tòa một cách vô trách nhiệm, và về tự tuyên xưng là thành thật lo lắng đến những sự việc vốn không một điều nào trong số đó mà ông đã từng bận tâm, và tôi sẽ cố gắng để chứng minh rằng điều này là như vậy [1]. Hãy đến đây và nói cho tôi biết, Meletus. Ông có chắc chắn xem đó là điều quan trọng nhất rằng những người trẻ của chúng ta nên tốt càng nhiều càng tốt đến mức có thể tốt được? [2] - Đúng thực, tôi có vậy.

Vậy đến đây, hãy nói với đoàn bồi thẩm ai là người làm chúng tốt hơn. Ông hiển nhiên là biết, nhìn theo sự lo lắng của ông. Ông nói rằng ông đã khám phá được con người làm hư hỏng chúng, cụ thể là tôi, và ông mang tôi ra đây và buộc tội tôi với đoàn bồi thẩm. Nào, hãy thông báo với đoàn bồi thẩm và kể cho họ biết người đó là ai. Ông thấy chưa, Meletus, ông im lặng và không biết nói gì. Không phải là điều này xem dường đáng xấu hổ cho ông, và là một bằng chứng đầy đủ về những gì tôi nói, rằng ông đã không từng quan tâm với bất kỳ những điều này? Hãy kể cho tôi biết, thưa ngài khả kính của tôi, ai là người làm thanh niên của chúng ta tốt hơn? - Pháp luật.

Plato - Phiên Tòa và cái Chết của Socrates (6)

Plato

Phiên Tòa và cái Chết của Socrates

Crito

(tiếp theo)

Dẫn nhập vắn tắt:

1.

Đàm thoại diễn ra trong nhà tù tại Athens, nơi Socrates đang chờ thi hành án tử hình. Mặc dù ngắn gọn, Crito là một đàm thoại khó hiểu và có phần nào hơi lộn xộn. Khó khăn của Plato phải giải quyết trong khi viết đàm thoại này là bằng cách nào đó biện minh cho quyết định của Socrates ở lại trong tù chứ không chịu trốn thoát, mặc dù có quan điểm mình đã bị lên án một cách sai trái nếu không là oan uổng. Để làm điều này, Plato đã phải vẽ ra một sự phân biệt giữa pháp luật công chính, mà Socrates phải tuân theo bằng cách ở lại trong tù, và những hành vi bất công của những người buộc tội Socrates, là những người đã kết án ông phải chết.

Sự nổi tiếng đặc biệt của Crito phần lớn dựa trên ý tưởng về một hợp đồng trong xã hội, hay khế ước xã hội mà ở đây Plato giới thiệu. Đây là gợi ý đầu tiên trong nền văn minh phương Tây rằng một hệ thống pháp luật tồn tại như là một kết quả của một loại hợp đồng giữa những cá nhân và Nhà nước; và từ đây, ý tưởng này đã có một tác động trong lịch sử hết sức lớn lao, sâu xa, và lâu dài trên thế giới cho đến tận thời hiện đại chúng ta. Dĩ nhiên, như tất cả những văn bản triết học cổ điển khác, khi đọc Crito, chúng ta phải lội qua những lập luận rắc rối này, như tìm hoa giữa đám cỏ dại và ngay cả gai góc, nhưng đó là một động lực tuyệt vời để thúc đẩy chúng ta nhìn, hay nhìn lại, và đặt hay đặt lại, rồi giải quyết những vấn đề xung quanh hai khái niệm Công lý và Pháp luật cho chính mình và cho xã hội của mình đương sống. Chúng ta biết, ở đây, cũng như Republic – một tác phẩm triết học vĩ đại của Plato – vốn vẫn được xem như văn bản tất yếu và bất hủ mở đầu của chính trị học - mục tiêu của Plato không phải là trình bày các phán quyết cuối cùng về bất cứ vấn đề cụ thể nào. Ông chọn hình thức đàm thoại một phần lớn là vì ông muốn khuyến khích chúng ta suy nghĩ cho chính mình. Vấn đề được đặt ra và những gợi mở để thử thách chúng ta, và chỉ duy thế thôi, đã làm nên giá trị của bản văn này.

2.

Trong Crito có những nhân vật sau đây:

a. Socrates - Qua Crito chúng ta thấy ở đây một ông già bảy mươi, ngồi trong tù và đang chờ bản án sắp thi hành.

b. Crito - Một người bạn cũ và trạc tuổi Socrates, là nhân vật đàm thoại chính. Crito cũng là người theo Socrates một thời gian dài, và giờ đây vô cùng quẫn trí trước những gì sắp xảy ra cho Socrates. Crito sẵn sàng làm hầu như bất kỳ hy sinh nào để cứu mạng sống cho Socrates.

c. Pháp luật của Athens - Không phải là một nhân vật theo nghĩa thông thường của từ này; thực tế là Socrates đã nhân vật hóa pháp luật của Athens trong lập luận của ông, cho nó một tiếng nói.

Người dịch
Lê Dọn Bàn

Arthur Rimbaud - Ô saisons, ô châteaux

Ôi tháng năm, Ôi lâu đài

Ô saisons, ô châteaux

Arthur Rimbaud

Ôi tháng năm, Ôi lâu đài,

Có hồn nào không lần lầm lỡ?

Ôi tháng năm, Ôi lâu đài,

Tôi đã học đòi phép thuật

Của Hạnh phúc vốn không ai tránh khỏi.

Ôi vạn tuế nó, mỗi lần

chàng gà Gôloa gáy rộn.

Nhưng! tôi không còn đâu ham muốn,

Nó quán xuyến đời tôi.

Thần tình này! chiếm hồn và xác,

Ném tất cả mọi gắng sức tan tác

Lời tôi nói hiểu gì đây?

Nó chạy trốn rồi bay!

Ôi tháng năm, Ôi lâu đài!

[Và nếu bất hạnh kéo tôi đi,

Điếm nhục của nó tôi chắc chắn.

Than ơi chắc khinh miệt của nó!

Giao tôi vào cái chết nhanh nhảu nhất!

- Ôi tháng năm, Ôi lâu đài!

Có hồn nào không lần lầm lỡ?]

Arthur Rimbaud [1]

(1854–1891)

(Viết năm: 1872 - In lần đầu tiên: 1886)

Guilliam Apollinaire - Vĩnh Biệt

Vĩnh Biệt

L’Adieu

Guilliam Apollinaire

Anh đã hái nhánh bruyère này

Mùa thu đã chết em hãy nhớ điều ấy

Trên mặt đất chúng ta sẽ không thấy nhau nữa

Mùi thời gian nhánh bruyère

Còn anh hãy nhớ rằng em chờ anh.

Apollinaire

(J'ai cueilli ce brin de bruyère

L'automne est morte souviens-t'en

Nous ne nous verrons plus sur terre

Odeur du temps brin de bruyère

Et souviens-toi que je t'attends)

Guilliam Apollinaire (1880-1918)

Alcools (1913) © 1920 Éditions Gallimard

Plato – Phiên Tòa và cái Chết của Socrates (7)

Plato
Phiên Tòa và cái Chết của Socrates
(tiếp theo)

Phaedo

Dẫn nhập vắn tắt:

1.

Chuyện xảy ra ở thị trấn Phlius hẻo lánh trong vùng Peloponnesus, Echecrates gặp Phaedo người vùng Elis, Phaedo là người có mặt trong những giờ phút cuối cùng của Socrates tại nhà giam ở thành Athens. Thiết tha muốn nghe diễn tiến câu chuyện từ một nhân chứng trực tiếp, Echecrates ép nài Phaedo kể cho mình nghe về những gì đã xảy ra. Và đàm thoại Phaedo này, là những gì Plato viết qua lời Phaedo.

Phaedo có thể đứng bên Republic như những đàm thoại triết học sâu xa nhất của Plato. Phaedo bắt đầu bàn sâu về Lý thuyết Thể Dạng, đưa ra những luận chứng mạnh mẽ bênh vực một đời sống triết lý, chủ trương lấy triết học làm đuốc soi đường sống, và đặc biệt quan điểm của Plato về hồn người và những luận chứng về sự bất tử của hồn người. Nhất là huyền thoại về số phận của hồn con người sau cái chết, trong thế giới bí ẩn bên kia. Ở đây Plato đã đối thoại với những triết gia trước ông, lý thuyết về thế giới và hồn người, đặc biệt của Pythagoras, Anaxagoras, và Heraclitus.