Plato - Dụ Ngôn Cái Hang

Dụ Ngôn Cái Hang

Plato

(The Parable of the Cave – quyển VII, Republic)

Lời người dịch

1.

Đây là một câu chuyện ngắn từ tập sách nổi tiếng nhất của Plato, Republic. Socrates nói chuyện với Glaucon, một người trẻ theo ông, và kể cho anh truyền thuyết này. Đây cũng là câu chuyện được biết đến và nhắc nhở nhiều nhất, minh họa sự tương phản giữa thế giới của cảm nhận giác quan đem cho những ý kiến/tin tưởng chủ quan và thế giới của suy tưởng tinh thần đem cho kiến thức khách quan của Plato, và thế nào là một triết gia – một người yêu sự khôn ngoan – ở đây, là người đi từ thế giới kể trước đến thế giới kể sau; người đã thoát bóng tối, ra ánh sáng để thấy được thực tại – Hầu hết mọi người, kể cả bản thân chúng ta, sống trong một thế giới tương đối mù quáng, hiểu biết sai lạc về bản chất của thực tại. Chúng ta thậm chí còn cảm thấy thoải mái với sự thiếu hiểu biết đó, bởi vì đó là tất cả những gì chúng ta vẫ biết được cho đến nay. Lần đầu tiên, khi chúng ta có dịp chạm mặt với thực tại, tiến trình này thường có thể là kinh hoàng, và nhiều người có thể quay trở lại, về với đời sống cũ, dù chỉ gồm những ảo tưởng, những gì không thực, nhưng đã thân thuộc của họ. Nhưng nếu chúng ta thực sự yêu thích sự khôn ngoan, chúng ta sẽ có can đảm để nhìn nhận thực tại chân thực, rồi cuối cùng chúng ta sẽ có khả năng xứng đáng để sống hài hoà tốt đẹp với thực tại; thêm nữa, chúng ta cũng nhận trách nhiệm để giáo dục những đồng hành kém may mắn hơn, họ vẫn còn trong bóng tối, giúp họ cũng thoát được ra ánh sáng. Trong thực tế, khi đó chúng ta chỉ muốn sống với thực tại tìm được và còn muốn khai mở thực tại mới khám phá đó nhiều hơn nữa! Có thể nhiều người xung quanh chúng ta bây giờ nghĩ rằng chúng ta gàn dở, hoặc thậm chí là một nguy hiểm cho xã hội, nhưng đừng sợ hãi, và đừng lấy thế làm điều lo lắng. Một khi đã nếm biết sự thật, chúng ta sẽ không bao giờ muốn trở lại với mù quáng, vô minh. Không muốn bị giam dưới hang tối, không muốn sống trong đêm đen của cõi chết!

Bertrand Russell - Lịch sử Triết học phương Tây (10)

Bertrand Russell

Lịch sử Triết học phương Tây

(tiếp theo)

Quyển Một – Triết học Cổ thời

Phần II. Socrates, Plato, và Aristotle

Chương 11. Socrates

Socrates là một đề tài rất khó khăn đối với nhà viết sử. Có rất nhiều người, những gì liên quan đến người ấy, chắc chắn là biết được rất ít, và có những người khác, những gì liên quan đến người ấy, chắc chắn là biết được rất nhiều, nhưng trong trường hợp Socrates, sự không chắc chắn là về phần – không biết chúng ta biết rất ít, hay là biết rất nhiều về ông. Chắc chắn ông là một công dân Athens thuộc giai tầng xã hội trung bình [1] , một người dành đời mình trong tranh luận, và giảng dạy triết học cho giới trẻ, nhưng không vì tiền, giống như những Sophists. Ông chắc chắn đã bị ra tòa, kết án tử hình, và chịu xử chết, năm 399 TCN, lúc ấy, ông khoảng bảy mươi tuổi. Chắc chắn ông là một nhân vật nổi tiếng ở Athens, bởi vì Aristophanes đã vẽ hý họa ông trong The Clouds. Tuy nhiên, vượt quá điểm này, chúng ta trở thành vướng vào tranh cãi. Hai học trò của ông, Xenophon và Plato, đã viết rất dồi dào về ông, nhưng họ nói những điều rất khác nhau. Ngay cả khi họ đồng ý, Burnet đã gợi ý đó là vì Xenophon chép lại của Plato. Chỗ nào họ không đồng ý, một số tin người này, một số tin người kia, một số không tin người nào cả. Trong một bàn cãi nguy hiểm loại như vậy, tôi sẽ không dám phiêu lưu đứng về bên nào, nhưng tôi sẽ bắt đầu vắn tắt về những quan điểm khác nhau.

Nghĩ tưởng

Nghĩ tưởng

Charles Baudelaire

Recueillement

Hãy ngoan, em Đau Buồn ơi, em giữ cho yên,

Em vời Chiều lại, chiều xuống, chiều đây:

Một bầu mịt mờ phủ trùm thành phố,

Đem đến kẻ này bình an, kẻ kia lo lắng.

Khi đám tử sinh nhân bội phần hư xấu,

Lạc Thú quất roi, kẻ hành quyết ấy vô ơn,

Đi hái lấy những ăn năn trong hội vui nô lệ,

Em Đau Buồn ơi, đưa tay anh nắm, em đến đây,

Rời xa chúng. Cúi xem những Năm Dài yểu mệnh,

Trên ban công của trời cao, trong áo dài dầu dãi;

Đáy nước sâu hiện hình Tiếc Hận mỉm cười;

Mặt trời chết ngủ dưới một vòng cung,

Và, như tấm vải liệm dài kéo mãi về Đông,

Lắng nghe, em yêu, nghe Đêm dịu dàng đang bước.

Charles Baudelaire (1821-1867)

(Les fleurs du mal)

Bertrand Russell - Lịch sử Triết học phương Tây (9)

Bertrand Russell

Lịch sử Triết học phương Tây

(tiếp theo)

Quyển Một – Triết học Cổ thời

Chương 10. Protagoras

Những hệ thống triết học lớn thời trước-Socrates mà chúng ta đương xem xét đã đối đầu, trong nửa cuối thế kỷ thứ năm, với một phong trào hoài nghi, trong đó khuôn mặt quan trọng nhất là Protagoras, thủ lĩnh của những Sophists [1]. Từ “Sophist” ban đầu không có nghĩa xấu, nó có nghĩa là, khi gần như có thể được, những gì chúng ta (ngày nay) gọi là “giáo sư”. Một Sophist là một người kiếm sống bằng cách giảng dạy thanh niên những điều nào đó, vốn đã được nghĩ là sẽ hữu ích cho họ trong đời sống thực tế. Vì giáo dục như vậy đã không được nhà nước cung cấp, những Sophists chỉ dạy cho những người có những phương tiện tư nhân, hoặc những người có cha mẹ có phương tiện. Điều này đã có xu hướng đem lại cho họ một thiên kiến giai cấp nào đó nhất định, vốn đã được tăng lên do những hoàn cảnh chính trị của thời đại. Ở Athens và nhiều thành phố khác, chế độ dân chủ đắc thắng trong chính trị, nhưng không-gì đã được thực hiện để làm giảm sự giàu có của những người thuộc những gia đình quý tộc cũ. Trong chủ yếu, đó là giới giàu có thể hiện những gì xuất hiện với chúng ta như là nền văn hóa Hylạp: họ đã có giáo dục và nhàn nhã, du lịch đã gọt rũa góc cạnh của những định kiến truyền thống của họ, và thời gian mà họ bỏ ra trong thảo luận đã làm sắc bén trí tuệ của họ. Điều đã được gọi là dân chủ đã không chạm đến cơ chế của chế độ nô lệ, nó đem lại khả năng cho những người giàu có vui hưởng của cải của họ mà không phải áp bức những công dân tự do khác.

Bertrand Russell - Kiến thức của Chúng ta về Thế giới Bên ngoài (0)

Kiến thức của Chúng ta về Thế giới Bên ngoài.

(Như một Phạm vi cho Phương pháp Khoa học trong Triết học)

Bertrand Russell

Our Knowledge of the External World

As A Field for Scientific Method in Philosophy

Lời người dich

Đây là những bài giảng có nội dung tiếp theo tập Những Vấn đề của Triết học, tôi sẽ đọc lại cùng những tài liệu liên hệ, rồi lần lượt dịch và chú thích, sau cùng có thể sẽ viết giới thiệu chung cả hai, vì chúng liên hệ chặt chẽ với nhau.

Đưa lên đây để tự nhớ nên dịch cho xong tập sách quan trọng này trước khi có thể dịch The Philosophy of Logical Atomism và giới thiệu Bertrand Russell, một cách có ý nghĩa.

Và cũng là một cách tự tập viết tiếng Việt triết lý.

Trân trọng

Những ngày nghỉ đầu hè 2010

Lê Dọn Bàn