Hume - Một Luận Văn Về Những Đam Mê (03)

Một Luận Văn Về Những Đam Mê

(A Dissertation on the Passions)

 

David Hume

 

( ← ... tiếp theo )

 

 

MỘT LUẬN VĂN VỀ NHỮNG ĐAM MÊ

PHẦN III.

 

[ P 3.1, Bea 18 ]

1. Khi rà soát lại tất cả những nguyên nhân sản sinh ra cảm xúc (passion) tự về hào hay về tự ti (humility), người ta sẽ dễ dàng nhận thấy rằng: chính hoàn cảnh đó, nếu được chuyển dịch từ bản thân chúng ta sang một người khác, sẽ biến người đó thành đối tượng của tình yêu hay lòng thù hận, sự kính trọng hay sự khinh miệt. Đức hạnh, tài năng, vẻ đẹp, gia thế, sự giàu có và quyền lực của người khác sẽ khơi dậy những cảm thức (sentiments) thuận lợi dành cho họ; còn thói xấu, sự ngu muội, hình thể khiếm khuyết, nghèo khó và sự hèn hạ của họ lại khởi động những cảm thức trái ngược. Ràng buộc hai chiều giữa những ấn tượng và những ý niệm vẫn vận hành trên những cảm xúc yêu và ghét này, tương tự như đối với những cảm xúc tự hào và tự ti trước đó. Bất cứ điều gì mang lại một sự dễ chịu hay nỗi khổ sở (pleasure or pain) biệt lập, và có tương quan hoặc kết nối với một người khác, đều biến người đó thành đối tượng cho tình cảm (affection) hay sự ghê tởm của chúng ta.

Hume - Một Luận Văn Về Những Đam Mê (02)

Một Luận Văn Về Những Đam Mê

(A Dissertation on the Passions)

 

David Hume

 

( ← ... tiếp theo )

 

 

MỘT LUẬN VĂN VỀ NHỮNG ĐAM MÊ

 

PHẦN II.

 

[ P 2.1, Bea 7 ]

1. Bên cạnh những cảm xúc (passions) đã nhắc đến ở trên, vốn nảy sinh từ việc theo đuổi trực tiếp tốt lành (good) và né tránh tai họa (evil), còn có những cảm xúc khác mang bản chất phức tạp hơn, hàm chứa nhiều hơn một góc nhìn hay sự cân nhắc. Do đó, Tự hào (Pride) là một sự hài lòng nhất định ở bản thân nhờ vào một thành tựu hay vật sở hữu nào đó mà chúng ta được hưởng; ngược lại, Tự ti (Humility) [1] là sự không hài lòng với bản thân do một khiếm khuyết hay sự yếu đuối nào đó.

Nietzsche – Bên kia Thiện và Ác (12)

Bên kia Thiện và Ác

Khúc dạo đầu cho một Triết Lý của Ngày Mai

(Jenseits von Gut und Böse - Vorspiel einer Philosophie der Zukunft)

 

Friedrich Nietzsche.

( ← . . . tiếp theo )

 

 

Bên kia Thiện và Ác

Từ Những Đinh Núi Cao. Khúc Hát Sau Chính Ngọ

(Aus hohen Bergen.  Nachgesang)

 

 

Ôi giờ giữa đời — chính ngọ!
Khoảnh khắc trang nghiêm của ánh sáng!

Ôi khu vườn mùa hè!

Một thứ hạnh phúc không yên: đứng, dò tìm, chờ đợi.
Ta chờ những người bạn — ngày đêm sẵn sàng.

Các bạn ở đâu? Đến đi! Đã đến lúc rồi!

Chẳng phải vì các bạn mà hôm nay sông băng xám kia
được phủ đầy hoa hồng sao? [1]

Con suối đang tìm các bạn.
Gió và mây hôm nay cũng được kéo lên cao hơn,
vào tận nền xanh thẳm — chỉ để nhìn các bạn,
từ tầm nhìn xa nhất của loài chim. [2]

Trên đỉnh cao nhất, bàn tiệc đã được dọn cho các bạn.

Ai sống gần các vì sao như thế?
Ai chạm gần những vực thẳm xa lạnh nhất?

Vương quốc của ta — còn vương quốc nào vươn xa hơn?
Mật ngọt của ta — ai đã nếm?

Nietzsche – Bên kia Thiện và Ác (07)

Bên kia Thiện và Ác

Khúc dạo đầu cho một Triết Lý của Ngày Mai

(Jenseits von Gut und Böse - Vorspiel einer Philosophie der Zukunft)

 

Friedrich Nietzsche.

( ← . . . tiếp theo )

 

 

Top of Form

Chương Sáu

Chúng Ta, Những Học Giả

(Sechstes Hauptstück: wir Gelehrten) [1]

 

204.

Với nguy cơ rằng ngay ở đây việc luân lý hóa lại lộ ra đúng cái mà nó vẫn luôn là — tức, theo Balzac, một kiểu montrer ses plaies (phô bày những vết thương của mình) không chút e dè [2] — tôi muốn dám đứng lên chống lại một sự đảo lộn thứ bậc không thích đáng và tai hại, hiện đang âm thầm hình thành giữa khoa học và triết học, gần như không ai nhận thấy và với một lương tâm hoàn toàn thanh thản.[3]

Theo tôi, người ta phải có quyền lên tiếng về một vấn đề cao hơn thuộc về thứ bậc như thế từ chính kinh nghiệm của mình — mà kinh nghiệm, nếu hỏi tôi, hầu như luôn là kinh nghiệm cay đắng — để khỏi nói về nó như kẻ mù nói về màu sắc, hay như phụ nữ và nghệ sĩ nói chống lại khoa học (“Ôi, thứ khoa học đáng ghét ấy!” — bản năng và lòng tự ái bị tổn thương của họ than thở — “nó lúc nào cũng nhìn thấu những gì ẩn phía sau!”). [4]

Nietzsche – Bên kia Thiện và Ác (06)

Bên kia Thiện và Ác

Khúc dạo đầu cho một Triết Lý của Ngày Mai

(Jenseits von Gut und Böse - Vorspiel einer Philosophie der Zukunft)

 

Friedrich Nietzsche.

( ← . . . tiếp theo )

 

 

Chương Năm:
Về Lịch Sử Tự Nhiên Của Đạo Đức.

(zur Naturgeschichte der Moral.) [1]

 

186.

Hiện nay ở châu Âu, cảm giác đạo đức cũng tinh tế, muộn màng, nhiều mặt, dễ kích động và được gọt giũa đến mức ấy, trong khi “khoa học về đạo đức” đi kèm với nó vẫn còn trẻ con, mới nhập môn, vụng về và thô tay: — một sự đối lập hấp dẫn, đôi khi còn hiện ra thấy được bằng xương bằng thịt ngay trong chính con người của một nhà đạo đức học. Ngay cả cụm từ “khoa học về đạo đức”, xét theo cái mà nó muốn chỉ tới, cũng quá kiêu căng và trái với gu tốt: mà gu tốt thì thường luôn là một linh cảm trước dành cho những từ khiêm tốn hơn.

Người ta nên, với tất cả sự nghiêm ngặt, thú nhận với chính mình điều còn cần thiết trong một thời gian rất dài nữa ở đây, điều mà trước mắt chỉ riêng nó mới có quyền chính đáng: tức là việc thu thập chất liệu, việc nắm bắt bằng khái niệm và sắp xếp lại một vương quốc khổng lồ của những cảm giác giá trị tinh tế và những khác biệt giá trị, những thứ đang sống, lớn lên, sinh sản và suy tàn, — và, có lẽ, những thử nghiệm nhằm làm cho những hình dạng lặp đi lặp lại và thường gặp nhất của sự kết tinh sống động này trở nên trực quan, — như sự chuẩn bị cho một học thuyết về những kiểu loại đạo đức.