Hume – Một Điều Tra Về Những Khả Năng Nhận Thức Của Con Người (04)

Một Điều Tra Về Những Khả Năng Nhận Thức Của Con Người

(An Enquiry concerning Human Understanding)

David Hume

 

( ← ... tiếp theo )

TIẾT IV.

Những Nghi Ngờ Mang Tính Hoài Nghi Liên Quan Đến Những Hoạt Động Của Trí Tuệ

 

PHẦN I.

E 4. 1, SBN 25

TẤT CẢ những đối tượng của lý trí hay sự tìm hiểu của con người có thể tự nhiên chia thành hai loại, cụ thể là, Những Tương quan Của Những Ý Niệm và Những Sự Kiện Thực Tế. Thuộc loại thứ nhất là những khoa học như Hình học, Đại số học và Số học; và vắn tắt, tất cả những khẳng định, vốn chắc chắn. hoặc bằng trực giác hoặc bằng chứng minh. Rằng bình phương của cạnh huyền thì bằng bình phương của hai cạnh góc vuông, là một mệnh đề, vốn diễn tả một tương quan giữa những số lượng này. Rằng ba lần năm bằng một nửa của ba mươi, diễn tả một tương quan giữa những con số này. Những mệnh đề thuộc loại này đều được tìm thấy chỉ bằng hoạt động của suy nghĩ, không tùy thuộc trên những gì hiện hữu ở bất kỳ nơi nào trong vũ trụ. Dù chưa bao giờ có một hình tròn hay một tam giác trong tự nhiên, nhưng những sự thật, đã được Euclid chứng minh, sẽ mãi mãi giữ vững tính chắc chắn và hiển nhiên của chúng. ^[1]

Hume – Một Điều Tra Về Những Khả Năng Nhận Thức Của Con Người (03)

Một Điều Tra Về Những Khả Năng Nhận Thức Của Con Người

(An Enquiry concerning Human Understanding)

David Hume

 

( ← ... tiếp theo )

TIẾT II.

Về Nguồn Gốc Của Những Ý Tưởng.

 

E 2.1, SBN 17

Mọi người đều sẽ dễ dàng nhìn nhận, rằng có một khác biệt đáng kể giữa những tri giác của não thức, khi một người cảm thấy đau vì nóng quá mức, hay dễ chịu vì hơi ấm vừa phải, và khi người này sau đó nhớ lại cảm giác này bằng ký ức, hay hình dung nó bằng tưởng tượng của người này. Những khả năng này có thể bắt chước hay sao chép những cảm nhận giác quan; nhưng chúng không bao giờ hoàn toàn đạt đến cường độ và sự sống động của cảm giác nguyên thủy. Nhiều nhất chúng ta có thể nói về chúng, ngay cả khi chúng hoạt động với sức mạnh lớn nhất, là chúng tái hiện đối tượng của chúng một cách sống động đến mức chúng ta gần như có thể nói rằng chúng ta cảm nhận hay nhìn thấy nó: Nhưng trừ khi não thức bị rối loạn bởi bệnh tật hay điên cuồng, chúng không bao giờ có thể đạt đến mức độ sinh động đến nỗi chúng hoàn toàn không thể phân biệt được với những tri giác thật. Tất cả những màu sắc rực rỡ của thi ca, dù lộng lẫy đến đâu, cũng không bao giờ vẽ nên những vật thể tự nhiên theo cách khiến mô tả được nhầm lẫn với một cảnh quan thực sự. Ý nghĩ sống động nhất vẫn vẫn thua kém cảm giác trơ nhạt nhất.

Hume – Một Điều Tra Về Những Khả Năng Nhận Thức Của Con Người (02)

Một Điều Tra Về Những Khả Năng Nhận Thức Của Con Người

(An Enquiry concerning Human Understanding)

David Hume

 

( ← ... tiếp theo )

E 1. 5, SBN 8

Triết gia thuần túy là một kiểu nhân vật thường ít được chấp nhận trong xã hội, vì người ta cho rằng ông không đóng góp gì cho ích lợi hay vui thú của xã hội; trong khi ông sống tách biệt khỏi giao tiếp với loài người, và chìm đắm trong những nguyên lý và khái niệm cũng xa lạ với hiểu biết của họ. Mặt khác, người thiếu học thuần túy còn bị khinh bỉ hơn nữa; và trong một thời đại cùng quốc gia nơi khoa học phát triển, không dấu hiệu nào chắc chắn hơn cho thấy một trí tuệ hẹp hòi [1] bằng việc hoàn toàn không có chút hứng thú nào với những việc khơi động trí óc cao quý ấy. Nhân cách hoàn toàn nhất được cho là nằm giữa hai cực đoan đó: giữ được khả năng và sở thích cân bằng giữa sách vở, bạn hữu và công việc. Trong giao tiếp, họ giữ được sự tinh tế và nhạy bén từ văn chương lịch lãm; còn trong công việc, họ giữ được sự sự chính trực và chuẩn xác – những phẩm chất tự nhiên phát sinh từ một triết học chân chính. Để truyền bá và vun trồng một nhân cách hoàn thiện như vậy, không gì hữu ích hơn những tác phẩm được viết theo phong cách dễ tiếp cận và dễ đọc—những tác phẩm giữ được sự kết nối với đời sống thực thay vì trở nên quá trừu tượng, không đòi hỏi sự tập trung cao độ hay sự ẩn dật lánh đời để thấu hiểu, và đưa người học trở về với loài người, tràn đầy tình cảm cao quý và những lời răn dạy khôn ngoan, ứng dụng được vào tất cả những hoàn cảnh của đời sống. Nhờ những tác phẩm như thế, đức hạnh trở nên đáng yêu, khoa học trở nên dễ đón nhận, việc giao tiếp trở nên bổ ích, và những tĩnh tại trở nên hàm dưỡng.

Hume – Một Điều Tra Về Những Khả Năng Nhận Thức Của Con Người (01)

Một Điều Tra Về Những Khả Năng Nhận Thức Của Con Người

(An Enquiry concerning Human Understanding)

David Hume

 

 

Một Điều Tra Về Những Khả Năng Nhận Thức Của Con Người

 

Ghi Chú Của Người Biên Tập

 

Những gì hiện được biết như Enquiry đầu tiên của Hume đã được Andrew Millar, một nhà xuất bản sách nổi tiếng ở phố The Strand, London, xuất bản lần đầu tiên, vào năm 1748, dưới nhan đề Philosophical Essays Concerning Human Understanding. / Những Luận Văn Triết Học Về Khả năng nhận thức của con người. Nó được mô tả trong My Own Life / Đời Tôi như là một bản viết lại của “phần đầu tiên” của A Treatise of Human Nature / Một Chuyên Luận Về Bản Chất Con Người (1739-40), dù nó không giới hạn ở những đề tài từ Treatise Quyển 1: Tiết 8 dài “ Of Liberty and Necessity / Về tự do và sự tất yếu” viết lại Treatise 2. 3. 1-2 (và kết hợp T 1. 3. 12. 5 thành E 8. 13), trong khi Tiết 11 và 12, Miracles / về Phép lạ và Design Argument / Luận chứng thiết kế, trước không có. Có lẽ tốt nhất nên coi nó như một bản trình bày cốt lõi – và một số ứng dụng nổi bật hơn – của nhận thức học về quy nạp và siêu hình học về nhân quả của Hume: trái tim của triết học lý thuyết của ông. Vậy nên, nó trình bày chi tiết những gì vốn phần Tóm tắt đã mô tả là “Luận điểm chính” của Treatise, đồng thời bổ sung một trọng tâm rõ ràng vào những đề tài tôn giáo (những nội dung vốn Hume đã xóa bỏ khỏi Treatise như lý do thận trọng). Dù ngắn hơn nhiều so với Treatise, và bỏ qua hầu hết những chi tiết về tâm lý học liên tưởng (thí dụ như những thảo luận về tin tưởng, xác suất và thế giới bên ngoài), Enquiry mở rộng những thảo luận triết học trung tâm về suy luận quy nạp (Tiết 4), ý chí tự do (Tiết 8) và thuyết hoài nghi (Tiết 12), đồng thời trau chuốt đáng kể cách giải quyết tương quan nhân quả (Tiết 7). Do đó, đây là nguồn không thể thiếu cho nhận thức học và siêu hình học của Hume, dù hầu hết những học giả có khuynh hướng bỏ qua yêu cầu của chính Hume – được nêu trong “Thông báo” năm 1775 – rằng Enquiry nên được coi (cùng với những tác phẩm khác trong bản in cuối cùng của Essays và Treatise Tập 2) như phát biểu chính thức, gần nhất với “những tình cảm và nguyên lý triết học” trưởng thành của ông, do đó thay thế cho Treatise.

Hume – Về Tiêu Chuẩn của Thị Hiếu Thẩm Mỹ (03)

Về Tiêu Chuẩn của Thị Hiếu Thẩm Mỹ

(Of the Standard of Taste)

David Hume

( ← ... tiếp theo )

 

 

ST 25, Mil 242

Nhưng nếu chúng ta xem xét vấn đề một cách thấu đáo, đây là những câu hỏi về sự thực khách quan, nhưng không phải về cảm nhận. Việc một cá nhân cụ thể có sở hữu cảm quan tốt, một trí tưởng tượng tinh tế, và sự tự do thoát khỏi tiên kiến hay không, có thể thường xuyên gây ra tranh luận, đòi hỏi sự thảo luận và tìm tòi kỹ lưỡng. Thế nhưng, tất cả loài người sẽ đồng ý rằng một mẫu người như vậy là quý giá và đáng trọng. Khi những nghi ngờ này nảy sinh, con người cũng chỉ có thể làm như cách họ đối diện với những vấn đề tranh luận khác thuộc về trí năng: họ phải đưa ra những lập luận tốt nhất mà trí sáng tạo của mình gợi mở; họ phải thừa nhận rằng có hiện hữu một tiêu chuẩn thực sự và mang tính quyết định ở đâu đó – cụ thể là sự hiện hữu thực tế và sự thực khách quan; và họ phải bao dung với những người có quan điểm khác biệt khi cùng tìm đến tiêu chuẩn này. Đối với mục đích hiện tại của chúng ta, bấy nhiêu đây là đủ: chúng ta đã chứng minh được rằng thị hiếu của tất cả những cá nhân không hề ngang bằng nhau; và rằng sẽ luôn có một số người – dù việc chỉ đích danh họ là ai có khó khăn đến mức nào – vẫn sẽ được cảm nhận phổ quát của loài người công nhận là có ưu thế vượt trội hơn những người khác.