(An Enquiry
concerning Human Understanding)
David Hume
TIẾT VII.
Về Ý niệm về Sự Kết Nối Tất Yếu.
PHẦN II.
E 7.26, SBN 73-4
Nhưng để vội vàng đi đến một kết luận cho lập
luận này, vốn đã được trình bày quá dài dòng: Chúng ta đã tìm kiếm một cách vô
ích cho một ý niệm về quyền năng hay sự liên kết tất yếu, trong tất cả những nguồn vốn chúng ta có thể
giả định rằng từ đó nó sinh
ra. Dường như, trong những trường hợp riêng lẻ về hoạt
động của những đối tượng, dù có xem xét kỹ lưỡng đến đâu, chúng ta cũng không
bao giờ có thể tìm ra bất cứ điều gì ngoài sự kiện này nối tiếp sự kiện khác;
vốn không thể hiểu được bất kỳ lực hay quyền năng nào, nhờ đó nguyên nhân vận
hành, hay bất kỳ quan hệ nào giữa nó và hậu quả được cho là của nó.
Khó khăn tương tự
cũng xảy ra khi chúng ta suy ngẫm về tác động của não thức lên cơ thể: chúng ta
quan sát thấy chuyển động của cơ thể xảy ra theo sau ý muốn của não thức nhưng không
thể quan sát hay hình dung được sự ràng buộc nào liên kết chuyển động và ý
muốn, hoặc năng lượng nào mà nhờ đó não thức tạo ra hiệu quả ấy. Quyền lực của ý chí
đối với những năng lực và ý niệm của chính nó cũng không
thể hiểu rõ hơn một chút nào: Như vậy, xét trên toàn bộ, dường như không có bất kỳ trường hợp nào trong
tự nhiên thể hiện một sự liên kết mà chúng ta có thể thấu hiểu được. Tất cả
những sự kiện dường như hoàn toàn rời rạc và tách biệt. Một sự kiện này xảy ra
sau một sự kiện khác, nhưng chúng ta không bao giờ có thể quan sát được bất kỳ sự
ràng buộc nào giữa chúng. Chúng dường như chỉ nối liền với nhau, nhưng không bao giờ có sự liên kết tất yếu. Và vì chúng ta không thể có bất kỳ ý niệm nào về một
gì đó chưa từng xuất hiện trước giác quan bên ngoài hoặc cảm giác bên trong của
mình, kết luận tất yếu phải là: chúng ta không có bất kỳ ý niệm nào về sự liên
kết hoặc quyền năng, và những từ ngữ này hoàn toàn không có ý nghĩa gì khi
được dùng trong lý luận triết học hay cuộc sống thường ngày.
E 7.27, SBN 74-5
Nhưng vẫn còn một phương pháp để tránh kết
luận này, và một nguồn gốc vốn chúng ta vẫn chưa xem xét. Khi bất kỳ đối tượng hay sự kiện tự
nhiên nào xuất hiện, chúng ta không thể, bằng bất kỳ sự sáng suốt hay sự thấu
hiểu nào, tìm ra, hay ngay cả là phỏng đoán, nếu không có kinh nghiệm, biến cố nào sẽ xảy ra từ
nó, hay đưa sự tiên đoán của chúng ta vượt ngoài đối tượng đó, vốn hiện diện trực tiếp với trí nhớ và những
giác quan. Ngay cả sau một trường hợp hay thí nghiệm, khi chúng ta quan sát
thấy một sự kiện cụ thể tiếp nối một sự kiện khác,
Chúng ta không có
quyền đưa ra một quy luật tổng quát, hoặc dự đoán điều gì sẽ xảy ra trong những
trường hợp tương tự; bởi vì việc phán đoán toàn bộ quy luật của tự nhiên, chỉ dựa trên một thí nghiệm duy nhất, dù chính xác hay chắc chắn đến
đâu, được coi là một sự liều lĩnh không thể tha thứ.
Nhưng trong mọi
trường hợp, khi một loại sự kiện cụ thể nào đó luôn nối liền với một loại sự
kiện khác, thì chúng ta không còn do dự gì khi tiên đoán sự kiện này dựa trên
sự xuất hiện của sự kiện kia và dùng lý luận đó, vốn chỉ có thể bảo đảm cho chúng ta bất kỳ sự kiện thực tế hay sự hiện hữu nào. Khi đó chúng ta gọi một đối tượng là Nguyên
nhân; đối tượng kia là Hiệu quả. Chúng ta giả định rằng có sự liên hệ nào đó giữa chúng; có một
quyền năng nào đó trong nguyên nhân, nhờ đó nó tạo ra kết quả một cách chắc
chắn và tất yếu, với độ tin cậy và tính tất yếu cao nhất.
Lê Dọn Bàn tạm dịch – bản nháp thứ hai
(Mar/2026)
(Còn tiếp... →)
http://chuyendaudau.blogspot.com/
http://chuyendaudau.wordpress.com
