(An Enquiry
concerning Human Understanding)
David Hume
TIẾT VII.
Về Ý niệm về Sự Kết Nối Tất Yếu.
PHẦN I.
E 7.1, SBN 60
Lợi thế của những khoa học toán học lớn hơn những khoa học đạo đức gồm trong điều này, đó là những ý niệm của toán học, với tính cách có thể cảm nhận trực tiếp, luôn rõ ràng và xác định; sự khác biệt nhỏ
nhất giữa chúng cũng có thể nhận biết được ngay lập tức, và cùng một từ ngữ
luôn biểu đạt cùng một khái niệm nhưng không có sự mơ hồ hay sai lệch. Một hình bầu dục không bao giờ nhầm với một hình
tròn, cũng như một đường hyperbola không bao giờ nhầm với một hình ellipsis. Những
tam giác cân và tam giác thường đều được phân biệt bởi những ranh giới chính xác hơn nhiều so với cái xấu và cái thiện,
cái đúng và cái sai. Nếu bất
kỳ từ ngữ nào được định nghĩa trong hình học, não thức sẽ dễ dàng tự thay thế định nghĩa đó
cho từ ngữ vốn được định nghĩa trong mọi trường hợp. Hay ngay cả khi không có
định nghĩa nào được đem dùng, bản thân đối
tượng đó vẫn có thể được đưa ra trước giác quan, và nhờ đó
được lĩnh hội một cách vững chắc và rõ ràng.
Nhưng những cảm
xúc tinh tế hơn của não thức, những hoạt động của khả năng nhận thức, những xao động khác loại của tình cảm, dù thực sự khác biệt nhau, lại dễ dàng trốn lánh chúng ta khi được xem xét
bằng suy ngẫm; và chúng ta cũng không có khả năng để nhớ lại tri giác ban đầu,
mỗi khi có dịp hoặc nhu cầu để suy ngẫm về nó. Bằng cách này, sự mơ hồ dần dần được đưa vào lý luận của chúng ta: những
đối tượng tương tự dễ dàng được coi là giống nhau: Và cuối cùng, kết luận trở thành rất xa vời với những tiền đề.
