Tuesday, November 17, 2026

Plato – Phaedrus (04)

PHAEDRUS

 (Φαῖδρος)

Plato (Πλάτων)

(khoảng 427–347 TCN))

( ← ... tiếptheo )

 

 

 

PHAEDRUS

 

[258a–261a]

 

SOCRATES: Phaedrus, ông không hiểu thành ngữ “Khúc quanh Êm đềm” (Pleasant Bend): thoạt đầu, thành ngữ này dùng để chỉ khúc quanh dài của sông Nile [1]. Hơn nữa, ngoài khúc quanh ấy ra, ông còn không hiểu rằng những chính khách đầy tham vọng nhất đều yêu thích việc soạn diễn văn và mong muốn những văn bản do mình viết được lưu truyền. Thật vậy, mỗi khi soạn xong một bài diễn văn, họ vui mừng đến mức, khi được mọi người khen ngợi, họ còn ghi thêm vào đầu văn bản danh sách những người ngưỡng mộ mình ở khắp nơi.

 

PHAEDRUS: Ý ông là gì? Tôi không hiểu.

Sunday, November 15, 2026

Plato – Phaedrus (03)


PHAEDRUS

 (Φαῖδρος)

Plato (Πλάτων)

(khoảng 427–347 TCN))

( ← ... tiếptheo )

 

 

 

 

PHAEDRUS

[241d–242b]

 

PHAEDRUS: Nhưng tôi tưởng ông mới chỉ nói được một nửa. Tôi nghĩ ông sắp trình bày một bài diễn văn dài tương tự về người không yêu, nêu ra những ưu điểm của người ấy và lập luận rằng chúng ta nên ban ân huệ cho người ấy hơn là cho người đang yêu. Vậy tại sao ông lại dừng ở đây, Socrates?

 

SOCRATES: Ông không nhận thấy sao, ông bạn thân mến, rằng trong khi phê phán người đang yêu, tôi đã chuyển từ thơ trữ tình sang thơ sử thi rồi hay sao? Ông nghĩ chuyện gì sẽ xảy ra với tôi nếu tôi bắt đầu ca ngợi người không yêu, tức người đối lập với người đang yêu? Chẳng lẽ ông không nhận ra rằng những nữ thần Nymph mà ông đã khéo léo khiến tôi phải đối diện sẽ hoàn toàn chiếm lấy tôi hay sao? Vì vậy, thay vì tiếp tục, tôi chỉ xin nói ngắn gọn rằng mỗi khuyết điểm mà chúng ta đã quy cho người đang yêu đều có một ưu điểm đối lập, [1] và người không yêu có được ưu điểm ấy. Cần gì phải trình bày một bài diễn văn dài dòng? Nói về cả hai người đến đây là đủ rồi. Như vậy, câu chuyện của tôi sẽ kết thúc đúng lúc, và tôi có thể băng qua sông rồi rời khỏi đây trước khi ông khiến tôi làm một chuyện còn tệ hại hơn.[2]

Friday, November 13, 2026

Plato – Phaedrus (02)


PHAEDRUS

 (Φαῖδρος)

Plato (Πλάτων)

(khoảng 427–347 TCN))

( ← ... tiếp theo )

 

 

PHAEDRUS


PHAEDRUS: Vậy xin ông hãy lắng nghe:

[230e–234c] — [ Bài diễn văn của Lysias ]  [1]

 

“Ông đã biết rõ hoàn cảnh của tôi. Tôi đã nói với ông rằng, theo ý kiến tôi, chúng ta sẽ được lợi biết bao nếu chuyện này thành công. Dù sao đi nữa, tôi không nghĩ mình nên đánh mất cơ hội đạt được điều mình mong muốn chỉ vì tôi không yêu ông.

Thursday, November 12, 2026

Plato – Phaedrus (01)


PHAEDRUS

 (Φαῖδρος)

Plato (Πλάτων)

(khoảng 427–347 TCN))

 




PHAEDRUS

DẪN NHẬP CỦA BẢN TIẾNG VIỆT

 

A. Khái quát về Phaedrus

1. Những chủ đề chính của tác phẩm


Phaedrus là một trong những đàm thoại phong phú và có ý nghĩa triết học sâu xa của Plato. Tác phẩm bàn về nhiều vấn đề: tình yêu, bản chất và sự bất tử của hồn, Cái Đẹp, sự hồi tưởng, nghệ thuật hùng biện và chữ viết. Thoạt nhìn, những vấn đề này có vẻ không liên quan trực tiếp với nhau. Nhưng trong toàn bộ đàm thoại, chúng được nối kết quanh một câu hỏi chung: hồn người có thể nhận biết chân lý và được dẫn dắt đến chân lý bằng cách nào?

Wednesday, November 11, 2026

Hume – Một Chuyên Luận Về Bản Chất Con Người (19)


Một Chuyên Luận Về Bản Chất Con Người

(A Treatise of Human Nature)

David Hume

( ← ... tiếp theo )

 



QUYỂN 1 

PHẦN  4 – MỤC VII.

Kết Luận Của Quyển Sách.

 

T 1.4.7.1, SBN 263–264

Nhưng trước khi dấn bước vào những vực sâu mênh mông [1] của triết học đang mở ra trước mắt, tôi thấy mình muốn dừng lại một lát ở vị trí hiện tại và suy ngẫm về chuyến hải hành mà tôi đã bắt đầu, chuyến hải hành chắc chắn đòi hỏi sự khéo léo và nỗ lực bền bỉ ở mức cao nhất [2] mới có thể đưa đến một kết cục tốt đẹp.

 

Tôi thấy mình chẳng khác nào một người, sau khi đã va phải nhiều bãi cạn và suýt nữa đắm tàu khi vượt qua một eo biển hẹp, vẫn cả gan ra khơi trên chính con tàu cũ kỹ, dột nát và dãi dầu sóng gió ấy; thậm chí, tham vọng của người đó còn đi xa đến mức nghĩ rằng mình có thể đi vòng quanh thế giới trong những hoàn cảnh bất lợi như vậy.

Tuesday, November 10, 2026

Schopenhauer – Khái quát triết học Arthur Schopenhauer (04)

 

Khái Quát Triết Học Arthur Schopenhauer

 

( ← ... tiếp theo )

 




Phần 9 — Quan điểm về Phụ nữ, Tính dục và Tình yêu

 

Trong triết học Schopenhauer, tình yêu tính dục và ham muốn sinh sản không chỉ thuộc về đời sống riêng tư của mỗi cá nhân. Ông xem chúng là những biểu hiện đặc biệt mạnh mẽ của Ý dục muốn sống (Wille zum Leben), tức khuynh hướng căn bản khiến mọi sinh vật muốn tồn tại, sinh trưởng và tiếp tục sự sống. Từ cách nhìn ấy, ông giải thích tình yêu, sự hấp dẫn giữa hai người và việc lựa chọn bạn đời như những hiện tượng có liên hệ với sự tiếp nối của loài người.

Monday, November 9, 2026

Schopenhauer – Khái quát triết học Arthur Schopenhauer (03)


Khái Quát Triết Học Arthur Schopenhauer

 

( ← ... tiếp theo )

 



Phần 6 — Kinh nghiệm thẩm mỹ và sự giải thoát tạm thời khỏi Ý dục

 

Chủ thể thuần túy của nhận thức thẩm mỹ

Trong triết học Schopenhauer, kinh nghiệm thẩm mỹ giữ một vị trí đặc biệt vì nó mở ra khả năng tạm thời thoát khỏi sự chi phối của Ý dục. Cần hiểu rõ tính chất tạm thời này: trong khoảnh khắc chiêm ngắm thẩm mỹ, con người có thể thoát khỏi sự thôi thúc của những ham muốn và lợi ích cá nhân, nhưng sự thoát khỏi ấy không trở thành một trạng thái bền vững. Khi trở lại đời sống thông thường, con người vẫn tiếp tục chịu sự chi phối của Ý dục.

Sunday, November 8, 2026

Schopenhauer – Khái quát triết học Arthur Schopenhauer (02)


Khái Quát Triết Học Arthur Schopenhauer

 

( ← ... tiếp theo )

 

 

 


Phần 3 — Những Thể Dạng của Plato và những mức độ khách thể hóa

 

Giữa Ý dục tự thân và thế giới gồm vô số sự vật, hiện tượng và cá thể riêng biệt, Schopenhauer dành một vị trí đặc biệt cho những Thể Dạng của Plato (Platonische Ideen). Ông tiếp nhận khái niệm này từ triết học Plato, nhưng đặt nó vào một hệ thống siêu hình học khác. Trong hệ thống ấy, những Thể Dạng không phải là những ý tưởng do con người nghĩ ra, cũng không phải những khái niệm trừu tượng được hình thành bằng cách so sánh nhiều sự vật riêng lẻ. Chúng là những hình thức nguyên thủy, phổ quát và bất biến, qua đó Ý dục khách thể hóa trong thế giới.

Friday, November 6, 2026

Schopenhauer – Khái quát triết học Arthur Schopenhauer

 Khái quát triết học Arthur Schopenhauer

 






Khái quát triết học Arthur Schopenhauer

Mục lục

Thế giới như là Ý dục và Biểu tượng (The World as Will and Representation) – Nguyên lý Lý Căn cứ Đầy đủ (Der Satz vom zureichenden Grunde) – Những Thể dạng của Plato và những Mức độ Khách thể hóa (The Platonic Ideas and Grades of Objectification) – Bản chất của Khổ đau Con người và Thuyết bi quan (The Nature of Human Suffering and Pessimism) – Ảo tưởng về Cá thể và Maya (The Illusion of Individuality and Maya) – Nghệ thuật và Kinh nghiệm Thẩm mỹ (Art and Aesthetic Experience) – Đạo đức học và Lòng trắc ẩn (Ethics and Compassion) – Sự Phủ định Ý dục muốn sống (The Denial of the Will to Live) – Quan điểm về Phụ nữ, Tính dục và Tình yêu (Views on Women, Sexuality and Love) – Cái chết, Tự sát và Tính Bất hoại của Hữu thể (Death, Suicide and the Indestructibility of Being) – Tôn giáo, đạo Phật và đạo Kitô (Religion, Buddhism, and Christianity) – Tri thức, Khoa học và Tri thức Kinh nghiệm (Knowledge, Science, and Empirical Understanding) – Thiên tài, Tài năng và Năng lực Trí tuệ (Genius, Talent, and Intellectual Capability) – Triết học Chính trị và Phê phán Xã hội (Political Philosophy and Social Critique) – Ảnh hưởng và Di sản (Influence and Legacy)

 

Phần 1 — Thế giới như là Ý dục và Biểu tượng

 

Toàn bộ triết học của Arthur Schopenhauer [1] đặt nền trên sự phân biệt giữa hai phương diện căn bản của thực tại: thế giới như là Biểu tượng (Die Welt als Vorstellung) và thế giới như là Ý dục (Die Welt als Wille). Đây không phải là hai thế giới tồn tại tách biệt, cũng không phải hai thực tại độc lập, mà là hai phương diện của cùng một thế giới, được nhận biết từ hai góc độ khác nhau. Một mặt, thế giới xuất hiện trước chủ thể nhận thức dưới hình thức những đối tượng nhận thức. Đó là thế giới như là Biểu tượng: thế giới trong chừng mực nó được nhận thức và xuất hiện trước một chủ thể. Mặt khác, khi tìm hiểu bản chất tự thân của thực tại, Schopenhauer cho rằng nền tảng sâu xa của thế giới là Ý dục: một sự thúc đẩy mù quáng, không có mục đích cuối cùng và không ngừng biểu hiện qua muôn vàn hình thức trong tự nhiên và đời sống.