(An Enquiry Concerning the
Principles of Morals)
Tại Sao Hữu ích Làm Hài Lòng.
PHẦN I.
M 5.1, SBN 212-3
Thật là tự nhiên khi nghĩ rằng chúng ta ca ngợi những đức
hạnh xã hội vì sự hữu ích của chúng. Điều này khiến người ta kỳ vọng sẽ thấy
nguyên lý này xuất hiện ở khắp nơi trong những tác phẩm đạo đức, như nền tảng
cơ bản cho mọi lý luận và nghiên cứu. Trong đời sống thường ngày, con người
luôn viện dẫn đến tính hữu ích. Họ nghĩ rằng không có lời khen ngợi nào cao quý
hơn việc gọi một người là hữu ích cho công chúng và kể lại những đóng góp mà
người đó đã làm cho loài người và xã hội. Ngay cả khi nói về những vật vô tri,
chúng ta cũng đánh giá chúng theo cùng quy luật này. Chúng ta có thể tìm thấy cái
đẹp nào trong một hình dạng, nếu sự đều đặn và thanh lịch của nó phá hủy tính hữu
dụng của nó? Và còn biện hộ nào thỏa đáng hơn sự mất cân đối hoặc dị dạng rõ ràng,
hơn là chứng minh rằng chính cấu trúc này thì cần thiết cho mục đích dự định của
nó? Một con tàu trông đẹp hơn, với mắt nhìn của một nghệ sĩ, hay với một người
có kỹ năng hàng hải ở mức độ vừa phải, khi mũi tàu phình ra và rộng về phía đuôi
tàu, hơn là khi nó được đóng khung với một sự đều đặn hình học chính xác, trái
ngược với tất cả những định luật cơ học. Một tòa nhà, với cửa ra vào và cửa sổ
vuông vức hoàn hảo, thực sự sẽ rất khó coi, gây khó chịu cho mắt nhìn, vì tỷ lệ
cứng nhắc như vậy không phù hợp với nhu cầu hoặc hình dạng con người vốn tòa
nhà đã thiết kế để phục vụ cho mục đích đó. Vậy thì có gì ngạc nhiên khi một
người có thói quen và hành vi gây hại cho xã hội và mang lại nguy hiểm cho bất
kỳ ai giao tiếp với người này, vì lý do đó, trở thành đối tượng bị chỉ trích,
khơi dậy trong mỗi người chứng kiến những cảm xúc ghê tởm và oán ghét mạnh mẽ
nhất [17].
