Monday, June 29, 2015

Harari – Sapiens: một Lịch sử Ngắn gọn của loài Người (07)

Sapiens: A Brief History of Humankind
Yuval Noah Harari

Sapiens: một Lịch sử Ngắn gọn của loài Người







Phần Ba
Sự Thống nhất của Loài người



Hình 24. Những người hành hương quanh toà nhà Ka’aba ở Mecca.






9
Mũi tên của Lịch sử

Sau Cách mạng Nông nghiệp, những xã hội loài người đã tăng trưởng hơn bao giờ, đông đảo hơn và phức tạp hơn, trong khi đó những cấu trúc tưởng tượng duy trì trật tự xã hội cũng trở nên phức tạp hơn. Những huyền thoại và những chuyện tưởng tượng thành quen thuộc với mọi người, gần như từ lúc mới sinh ra, để suy nghĩ theo những cách nào đó, để hành xử cho phù hợp với những tiêu chuẩn nhất định nào đó, để mong muốn những sự vật việc nhất định nào đó, và để tuân thủ những quy tắc nhất định nào đó. Qua đó chúng tạo ra những bản năng nhân tạo khiến hàng triệu người lạ mặt có thể hợp tác hiệu quả. Mạng lưới của những bản năng nhân tạo này được gọi là “văn hóa”.


Trong nửa đầu của thế kỷ XX, những học giả dạy rằng mọi nền văn hóa đã là hoàn tất và hài hòa, sở hữu một bản chất bất biến vốn định nghĩa nó cho tất cả mọi thời. Mỗi nhóm người có quan điểm về thế giới riêng của nó, và hệ thống sắp xếp xã hội, pháp lý và chính trị, vốn chúng chạy trơn tru như những hành tinh đi quanh mặt trời. Theo quan điểm này, những văn hóa để mặc chúng với những mong muốn của chúng đã không thay đổi. Chúng chỉ tiếp tục đi tới với cùng một tốc độ và cùng một hướng. Chỉ có một sức mạnh đến từ bên ngoài có thể thay đổi chúng. Những nhà nhân chủng học, sử học và chính trị, do đó nhắc đến “Văn hóa Samoa” hay “Văn hóa Tasmania” như thể vẫn cùng những tin tưởng, những qui thức và những giá trị đó đã đặc trưng cho những người đảo Samoa và Tasmania từ thời hồng hoang xa xưa.

Wednesday, June 17, 2015

Harari – Sapiens: một Lịch sử Ngắn gọn của loài Người (06)

Sapiens: A Brief History of Humankind
Yuval Noah Harari

Sapiens: một Lịch sử Ngắn gọn của loài Người




7
Trí nhớ chất chứa quá mức

Tiến hoá không phú cho con người khả năng để chơi bóng tròn. Đúng, nó đã đem lại kết quả là có chân để đá, khuỷu tay để va thúc vướng lỗi, và mồm miệng để chửi thề, nhưng tất cả những điều này đem cho chúng ta khả năng để hành động có lẽ là thực hành những cú đá phạt đền với chính chúng ta. Để có được một trò thể thao với những người lạ, chúng ta gặp ở sân trường vào một buổi chiều bất kỳ nào đó, chúng ta không chỉ phải hòa hợp làm việc cùng với mười đồng đội vốn chúng ta có thể chưa bao giờ gặp trước đây, chúng ta cũng cần phải biết rằng mười một cầu thủ của đội đối lập cũng chơi đúng theo cùng những quy luật. Những động vật khác có dấn mình với những con thú lạ trong những dạng thức xông xáo tích cực, nhưng chúng làm như vậy chủ yếu là theo bản năng – những con chó con trên toàn thế giới có những quy tắc cho lối chơi mạnh bạo hung hăng vốn đã được “gài dây bắt mạch điện” vào trong những gene của chúng. Nhưng những con người tuổi teen không có gene để chơi đá bóng. Dẫy vậy, chúng vẫn có thể chơi trò chơi này với những người hoàn toàn xa lạ, vì chúng tất cả đã học được một tập hợp gồm những ý tưởng về bóng đá giống hệt nhau. Những ý tưởng này đều hoàn toàn là tưởng tượng, nhưng nếu mọi người cùng chia sẻ chúng, chúng ta tất cả có thể chơi trò chơi.


Wednesday, June 10, 2015

Harari – Sapiens: một Lịch sử Ngắn gọn của loài Người (05)

Sapiens: A Brief History of Humankind
Yuval Noah Harari

Sapiens: một Lịch sử Ngắn gọn của loài Người





6
Xây những tổ chức xã hội theo dạng Pyramid

Cách mạng Nông nghiệp là một trong những biến cố gây bất đồng ý kiến gay gắt nhất trong lịch sử. Một số người thuộc phái ủng hộ mạnh mẽ tuyên bố rằng nó đã đặt loài người trên con đường dẫn tới sự thịnh vượng và tiến bộ. Những người khác nhấn mạnh rằng nó dẫn đến đoạ đày trầm luân. Đây là bước ngoặt, họ nói, nơi Sapiens dứt bỏ sự cộng sinh mật thiết của nó với thiên nhiên và chạy hết tốc lực về phía tham lam ích kỷ và sự tha hóa. Dù con đường dẫn về hướng nào đi nữa, đã không có quay trở lại. Trồng tỉa và chăn nuôi đem cho khả năng để những khối dân số tăng lên quá triệt để và nhanh chóng khiến không một xã hội canh nông phức tạp nào nếu quay lại với săn bắn hái lượm còn có thể tiếp tục duy trì chính nó được lâu dài như cũ. Khoảng 10.000 TCN, trước khi chuyển sang canh nông, quả đất là nhà ở của khoảng 5 đến 8 triệu người kiếm ăn du mục. Bước sang thế kỷ thứ nhất, chỉ có 1-2 triệu người vẫn kiếm ăn hái lượm (chủ yếu tại Australia, Mỹ và châu Phi), nhưng con số của họ đã là rất thấp, không đáng kể so với 250 triệu những người nông dân của thế giới. [1]

Monday, June 1, 2015

Harari – Sapiens: một Lịch sử Ngắn gọn của loài Người (04)

Sapiens: A Brief History of Humankind
Yuval Noah Harari

Sapiens: một Lịch sử Ngắn gọn của loài Người





Phần Hai
Cuộc Cách mạng Nông nghiệp


Hình 11. Một bức tranh trên tường một ngôi mộ Egypt, có niên đại khoảng 3.500 năm trước đây, mô tả những cảnh canh nông điển hình.



5
Sự Lừa đảo lớn nhất của lịch sử


Trong 2,5 triệu năm, loài người nuôi mình ăn bằng hái lượm những thực vật và săn bắt những động vật vốn chúng sinh sống và sinh sản không có sự can thiệp của họ. Homo erectus, Homo ergaster và người Neanderthal đã hái những quả sung dại, và săn những con cừu hoang với không quyết định nơi nào sẽ trồng gốc cây sung, đồng cỏ nào nên thả một bầy cừu vào chăn trong đó, hoặc chọn con dê đực nào sẽ phối giống với con dê cái nào. Homo Sapiens vươn toả rộng từ Đông Phi sang Trung Đông, đến châu Âu và châu Á, và cuối cùng là châu Australia và châu Mỹ – nhưng ở mọi nơi họ đã đến, Sapiens cũng đã vẫn tiếp tục sống bằng hái lượm những thực vật mọc hoang và săn bắt những động vật sống hoang dã. Tại sao phải làm bất cứ gì khác khi lối sống của bạn nuôi bạn no đủ thừa thãi, và hỗ trợ một thế giới phong phú những cấu trúc xã hội, những tín ngưỡng tôn giáo và những động lực chính trị?